Nowe wyniki ogólnopolskiego badania WOBASZ3 pokazują wyraźny spadek palenia papierosów i poprawę kontroli nadciśnienia. Jednocześnie ponad 18 mln dorosłych Polaków ma nadmierną masę ciała, a miliony osób z nadciśnieniem nadal nie otrzymują leczenia farmakologicznego.
Narodowy bilans zdrowia Polaków przynosi jednocześnie dobre i niepokojące wiadomości. Badanie WOBASZ3 pozwala porównać najważniejsze czynniki ryzyka chorób sercowo-naczyniowych z wynikami zbieranymi od początku wieku. Najbardziej widoczna poprawa dotyczy palenia tradycyjnych papierosów. Dwie dekady temu paliło około 31 proc. dorosłych w badanej grupie wieku, dziś odsetek ten spadł do około 17 proc.
To duża zmiana z punktu widzenia profilaktyki zawałów, udarów i chorób naczyń. Mniej optymistycznie wyglądają jednak dane dotyczące masy ciała i metabolizmu. Ministerstwo Zdrowia, prezentując wyniki WOBASZ3, podało, że ponad 18 mln dorosłych Polaków ma nadmierną masę ciała. Szczególnie niepokojące są problemy otyłości brzusznej i zaburzeń metabolicznych wśród młodych dorosłych.
Badanie pokazuje również, że lepsze wykrywanie i kontrolowanie nadciśnienia nie oznacza rozwiązania problemu. Około 4 mln osób z nadciśnieniem nie otrzymuje leczenia farmakologicznego. To ważne, ponieważ nadciśnienie przez wiele lat może nie powodować odczuwalnych objawów, jednocześnie stopniowo uszkadzając serce, naczynia, nerki i mózg.
Profilaktyka działa, ale potrzebuje nowych priorytetów
WOBASZ3 ma znaczenie nie tylko statystyczne. Badanie obejmuje bezpośrednie wywiady, pomiary ciśnienia oraz badania laboratoryjne, dzięki czemu pokazuje realny stan zdrowia, a nie wyłącznie deklaracje ankietowanych. Powtarzalna metodologia pozwala też oceniać, które działania profilaktyczne przynoszą efekt w dłuższym okresie.
Spadek palenia jest przykładem obszaru, w którym wieloletnia edukacja, ograniczenia reklamy, wzrost cen wyrobów tytoniowych i zmiana norm społecznych przyniosły widoczny rezultat. Teraz podobnej konsekwencji wymaga problem otyłości. Nie chodzi przy tym wyłącznie o indywidualną dietę, lecz także o aktywność fizyczną, dostęp do profilaktyki i wczesne wykrywanie zaburzeń metabolicznych.
Dla zwykłego pacjenta najważniejszy wniosek jest prosty: podstawowe badania nadal mają ogromne znaczenie. Regularny pomiar ciśnienia, kontrola masy ciała i obwodu talii oraz okresowe badania glukozy i lipidów pozwalają wykryć ryzyko zanim pojawią się poważne powikłania. Szczególnie osoby po 40. roku życia nie powinny czekać na pierwsze objawy.
Wyniki WOBASZ3 pokazują też, że zdrowie publiczne zmienia się powoli. Sukces w ograniczaniu jednego czynnika ryzyka może zostać osłabiony przez narastanie innego. Polska mniej pali, ale jednocześnie mierzy się z konsekwencjami siedzącego trybu życia, nadwagi i zaburzeń metabolicznych. To właśnie te obszary będą prawdopodobnie najważniejszym wyzwaniem profilaktyki w kolejnych latach.
Badanie zwraca uwagę również na różnice pokoleniowe. Młodsi dorośli rzadziej palą tradycyjne papierosy, ale częściej mierzą się z nadmierną masą ciała i nieprawidłowymi parametrami metabolicznymi. To sygnał, że profilaktyka nie może opierać się wyłącznie na kampaniach przeciw paleniu. Potrzebne są działania dotyczące sposobu odżywiania, ruchu, snu i regularnych badań.
Dużą rolę mogą odegrać lekarze podstawowej opieki zdrowotnej, ale także pracodawcy i samorządy. Wczesne wykrycie nadciśnienia czy zaburzeń lipidowych jest stosunkowo proste, natomiast leczenie powikłań jest kosztowne i obciążające dla pacjenta. WOBASZ3 pokazuje więc nie tylko stan zdrowia społeczeństwa, ale także obszary, w których inwestycje w profilaktykę mogą przynieść największy zwrot.
Wyniki badania mogą mieć również znaczenie dla polityki zdrowotnej i finansowania świadczeń. Choroby sercowo-naczyniowe generują ogromne koszty leczenia szpitalnego i rehabilitacji. Jeśli państwo skuteczniej ograniczy otyłość, nadciśnienie i zaburzenia metaboliczne, korzyści będą odczuwalne nie tylko w statystykach długości życia, ale także w wydatkach systemu ochrony zdrowia.
To ważne także z perspektywy edukacji zdrowotnej: wiele czynników ryzyka można ograniczać znacznie wcześniej niż dopiero po rozpoznaniu choroby.
Wyniki badania mają znaczenie również dla polityki zdrowotnej państwa. Skoro część klasycznych czynników ryzyka udało się ograniczyć, kolejnym wyzwaniem staje się profilaktyka chorób związanych z nadmierną masą ciała, małą aktywnością fizyczną i nieprawidłową dietą. Eksperci od lat podkreślają, że skuteczna profilaktyka nie kończy się na kampaniach informacyjnych. Potrzebne są regularne badania kontrolne, szybkie wykrywanie nadciśnienia i cukrzycy oraz łatwiejszy dostęp do podstawowej opieki zdrowotnej. WOBASZ3 daje administracji punkt odniesienia do oceny, które działania przynoszą efekt, a gdzie sytuacja nadal się pogarsza.
Największe wyzwanie zaczyna się po postawieniu diagnozy
Dane WOBASZ3 pokazują, że sama wiedza o chorobie nie wystarcza. W przypadku nadciśnienia, nadwagi czy zaburzeń metabolicznych potrzebne jest długofalowe leczenie i zmiana codziennych nawyków. Problemem jest więc nie tylko wykrycie choroby, ale także regularność terapii, dostęp do lekarza i gotowość pacjenta do utrzymania zaleceń przez wiele miesięcy lub lat.
Z punktu widzenia systemu ochrony zdrowia profilaktyka może być szczególnie ważna tam, gdzie czynniki ryzyka występują jednocześnie. Nadmierna masa ciała, brak ruchu, nieprawidłowa dieta i nieleczone nadciśnienie wzajemnie wzmacniają swoje skutki. Dlatego wyniki badania są nie tylko opisem kondycji zdrowotnej społeczeństwa, lecz także wskazówką, gdzie potrzebne są najbardziej konsekwentne działania.
Wyniki badania mogą też pomóc w lepszym planowaniu badań profilaktycznych. Jeżeli wiadomo, które problemy zdrowotne występują najczęściej, łatwiej kierować działania do grup szczególnie narażonych i przypominać o prostych pomiarach, takich jak kontrola ciśnienia, masy ciała czy podstawowych parametrów krwi.
Źródła
Ministerstwo Zdrowia – wyniki badania WOBASZ3: https://redakcja.www.gov.pl/web/zdrowie/narodowy-bilans-zdrowia-polakow—mamy-wyniki-badania-wobasz3-co-zmienilo-sie-przez-20-lat