{"id":9778,"date":"2025-09-14T16:49:45","date_gmt":"2025-09-14T15:49:45","guid":{"rendered":"https:\/\/strefawolnejprasy.pl\/?p=9778"},"modified":"2025-09-14T16:49:45","modified_gmt":"2025-09-14T15:49:45","slug":"jerzy-giedroyc-i-kultura-paryska-laboratorium-wolnej-polski-na-emigracji","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/strefawolnejprasy.pl\/swp-new\/jerzy-giedroyc-i-kultura-paryska-laboratorium-wolnej-polski-na-emigracji\/","title":{"rendered":"Jerzy Giedroyc i \u201eKultura\u201d paryska: laboratorium wolnej Polski na emigracji"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>14 wrze\u015bnia 2000 roku, w Maisons-Laffitte pod Pary\u017cem, zmar\u0142 Jerzy Giedroyc \u2013 tw\u00f3rca legendarnego miesi\u0119cznika \u201eKultura\u201d, wydawanego przez Instytut Literacki, kt\u00f3ry wsp\u00f3\u0142kszta\u0142towa\u0142 polsk\u0105 my\u015bl polityczn\u0105, literack\u0105 i kulturow\u0105 przez ponad p\u00f3\u0142 wieku. W 25. rocznic\u0119 jego \u015bmierci, nie spos\u00f3b nie podkre\u015bli\u0107 ogromnego wp\u0142ywu, jaki wywar\u0142 na polsk\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107 intelektualn\u0105 oraz strategi\u0119 wobec Europy Wschodniej.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Od Mi\u0144ska do Maisons-Laffitte<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Jerzy Giedroyc urodzi\u0142 si\u0119 w 1906 roku w Mi\u0144sku. Dorasta\u0142 w\u015br\u00f3d wstrz\u0105s\u00f3w rewolucji rosyjskiej, co bardzo mocno ukszta\u0142towa\u0142o jego antytotalitarn\u0105 postaw\u0119. Po osiedleniu si\u0119 w Polsce studiowa\u0142 prawo i histori\u0119 na Uniwersytecie Warszawskim, a r\u00f3wnocze\u015bnie anga\u017cowa\u0142 si\u0119 w \u017cycie intelektualne i polityczne. Jako redaktor \u201eBuntu M\u0142odych\u201d i p\u00f3\u017aniejszej \u201ePolityki\u201d propagowa\u0142 idee modernizacji, odpowiedzialno\u015bci obywatelskiej i roli pa\u0144stwa jako s\u0142u\u017cby publicznej.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Po wybuchu II wojny \u015bwiatowej Giedroyc zosta\u0142 ewakuowany do Rumunii, a nast\u0119pnie, przez Turcj\u0119 i Bliski Wsch\u00f3d, trafi\u0142 do armii Andersa. To w\u0142a\u015bnie genera\u0142 Anders zleci\u0142 mu za\u0142o\u017cenie Instytutu Literackiego, kt\u00f3ry po wojnie sta\u0142 si\u0119 centrum intelektualnym polskiej emigracji.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u201e<strong>Kultura\u201d \u2013 bastion wolnej Polski poza granicami<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Pierwszy numer \u201eKultury\u201d ukaza\u0142 si\u0119 we W\u0142oszech w 1947 roku. Wkr\u00f3tce redakcja przenios\u0142a si\u0119 do Maisons-Laffitte, gdzie przez ponad 50 lat ukazywa\u0142o si\u0119 pismo, kt\u00f3re zyska\u0142o status legendy. \u201eKultura\u201d nie by\u0142a jedynie czasopismem \u2013 by\u0142a instytucj\u0105, \u015brodowiskiem, sieci\u0105 intelektualn\u0105 skupiaj\u0105c\u0105 tw\u00f3rc\u00f3w, kt\u00f3rzy nie mogli publikowa\u0107 w Polsce Ludowej. Dzi\u0119ki determinacji Giedroycia wydano dziesi\u0105tki ksi\u0105\u017cek, w tym dzie\u0142a Gombrowicza, Mi\u0142osza, Herlinga-Grudzi\u0144skiego, Bobkowskiego, Stempowskiego czy B\u0105czkowskiego.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Jerzy Giedroyc \u2013 niepisz\u0105cy autor \u2013 pe\u0142ni\u0142 rol\u0119 nieformalnego redaktora my\u015bli politycznej, stratega i inspiratora. Pisa\u0142 tysi\u0105ce list\u00f3w, prowadzi\u0142 dialogi z opozycj\u0105 w kraju, wspiera\u0142 powstawanie niezale\u017cnych struktur intelektualnych. By\u0142 redaktorem bezkompromisowym, rz\u0105dz\u0105cym tward\u0105 r\u0119k\u0105, ale o wizji, kt\u00f3ra wyprzedza\u0142a sw\u00f3j czas.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Koncepcja ULB \u2013 wizja suwerennego Wschodu<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Jednym z najdonio\u015blejszych osi\u0105gni\u0119\u0107 \u201eKultury\u201d by\u0142a sformu\u0142owana przez Juliusza Mieroszewskiego i wspierana przez Giedroycia koncepcja ULB \u2013 postuluj\u0105ca uznanie niepodleg\u0142o\u015bciowych d\u0105\u017ce\u0144 Ukrainy, Litwy i Bia\u0142orusi. W czasach, gdy wi\u0119kszo\u015b\u0107 elit emigracyjnych i krajowych kurczowo trzyma\u0142a si\u0119 przedwojennych granic, \u201eKultura\u201d apelowa\u0142a o rezygnacj\u0119 z roszcze\u0144 terytorialnych i budowanie relacji z s\u0105siadami w duchu partnerstwa.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Po 1989 roku ta wizja znalaz\u0142a odzwierciedlenie w oficjalnej polityce Rzeczypospolitej. Polska jako pierwsza uzna\u0142a niepodleg\u0142o\u015b\u0107 Ukrainy, Litwy i Bia\u0142orusi, realizuj\u0105c de facto strategi\u0119 Giedroycia. Jak podkre\u015bli\u0142 wicemarsza\u0142ek Senatu Rafa\u0142 Grupi\u0144ski, to w\u0142a\u015bnie dzi\u015b koncepcja ULB okazuje si\u0119 szczeg\u00f3lnie aktualna \u2013 w dobie wojny na Ukrainie i zagro\u017ce\u0144 ze strony Rosji.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>\u017bycie osobiste oddane Polsce<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Giedroyc, jak sam m\u00f3wi\u0142, by\u0142 \u201ezwierz\u0119ciem politycznym\u201d. Nie by\u0142 autorem ksi\u0105\u017cek ani eseist\u0105, ale jego listy stanowi\u0105 unikatowy zapis my\u015bli politycznej i refleksji nad sprawami kraju. Jego \u017cycie osobiste, jak sam przyzna\u0142, uleg\u0142o rozproszeniu w s\u0142u\u017cbie sprawie narodowej. Rozw\u00f3d z \u017con\u0105 Tatian\u0105 Szwecow i samotno\u015b\u0107 nie by\u0142y dla niego tragedi\u0105 \u2013 stanowi\u0142y raczej koszt, kt\u00f3ry got\u00f3w by\u0142 ponie\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Do Polski po 1989 roku nigdy nie powr\u00f3ci\u0142. Krytykowa\u0142 jej scen\u0119 polityczn\u0105 za partykularyzm i ja\u0142owe spory. Odm\u00f3wi\u0142 przyj\u0119cia Orderu Or\u0142a Bia\u0142ego \u2013 z zasady, by nie przyjmowa\u0107 odznacze\u0144 od pa\u0144stwa, kt\u00f3remu s\u0142u\u017cy si\u0119 z wyboru.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Testament intelektualny<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Giedroyc pozostawi\u0142 po sobie nie tylko legend\u0119, ale i konkretny testament. Zorganizowa\u0142 przysz\u0142o\u015b\u0107 archiwum \u201eKultury\u201d, zaplanowa\u0142 edycj\u0119 materia\u0142\u00f3w, korespondencji, ksi\u0105\u017cek. Ostatni numer pisma ukaza\u0142 si\u0119 ju\u017c po jego \u015bmierci \u2013 zgodnie z jego \u017cyczeniem, nie kontynuowano go bez niego.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dzi\u015b w Maisons-Laffitte dzia\u0142a Stowarzyszenie Instytutu Literackiego, kt\u00f3re kontynuuje dziedzictwo Giedroycia. W 2024 roku wydano \u201elitewski numer Kultury\u201d, kt\u00f3ry mia\u0142 powsta\u0107 jeszcze za \u017cycia redaktora. Rok 2026, z inicjatywy Senatu, og\u0142oszony zosta\u0142 Rokiem Jerzego Giedroycia \u2013 dla uczczenia 80-lecia za\u0142o\u017cenia Instytutu Literackiego.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Dziedzictwo nie do przecenienia<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Jerzy Giedroyc by\u0142 cz\u0142owiekiem instytucj\u0105. Przez dekady to w\u0142a\u015bnie on \u2013 z dala od kraju, ale w nieustannym kontakcie z nim \u2013 kszta\u0142towa\u0142 ducha niezale\u017cnej Polski. Jego idea, \u017ce \u201eniepodleg\u0142o\u015b\u0107 my\u015bli jest fundamentem niepodleg\u0142o\u015bci pa\u0144stwa\u201d, wci\u0105\u017c brzmi aktualnie. W czasach dezinformacji, geopolitycznej presji i podzia\u0142\u00f3w, spu\u015bcizna \u201eKultury\u201d pozostaje jednym z najwa\u017cniejszych punkt\u00f3w odniesienia dla my\u015bl\u0105cych Polak\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Jerzy Mr\u00f3z<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u0179r\u00f3d\u0142a: PAP, Belsat, Instytut Literacki Kultura<br><br><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>14 wrze\u015bnia 2000 roku, w Maisons-Laffitte pod Pary\u017cem, zmar\u0142 Jerzy Giedroyc \u2013 tw\u00f3rca legendarnego miesi\u0119cznika \u201eKultura\u201d, wydawanego przez Instytut Literacki, kt\u00f3ry wsp\u00f3\u0142kszta\u0142towa\u0142 polsk\u0105 my\u015bl polityczn\u0105, literack\u0105 i kulturow\u0105 przez ponad p\u00f3\u0142 wieku. W 25. rocznic\u0119 jego \u015bmierci, nie spos\u00f3b nie podkre\u015bli\u0107 ogromnego wp\u0142ywu, jaki wywar\u0142 na polsk\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107 intelektualn\u0105 oraz strategi\u0119 wobec Europy Wschodniej. Od [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":11,"featured_media":11997,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[76,183,186,187],"tags":[992,1393,1471,1498,1733,1848,2502,3450,3608],"class_list":["post-9778","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-geopolityka","category-polityka","category-polska","category-polskosc","tag-emigracja","tag-instytut-literacki","tag-jerzy-giedroyc","tag-juliusza-mieroszewskiego","tag-kultura-paryska","tag-maisons-laffitte","tag-polityka-wschodnia","tag-ulb","tag-wolna-mysl"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/strefawolnejprasy.pl\/swp-new\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9778","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/strefawolnejprasy.pl\/swp-new\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/strefawolnejprasy.pl\/swp-new\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/strefawolnejprasy.pl\/swp-new\/wp-json\/wp\/v2\/users\/11"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/strefawolnejprasy.pl\/swp-new\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=9778"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/strefawolnejprasy.pl\/swp-new\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9778\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/strefawolnejprasy.pl\/swp-new\/wp-json\/wp\/v2\/media\/11997"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/strefawolnejprasy.pl\/swp-new\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=9778"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/strefawolnejprasy.pl\/swp-new\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=9778"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/strefawolnejprasy.pl\/swp-new\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=9778"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}