3 listopada 2020 r. odb\u0119d\u0105 si\u0119 w Stanach Zjednoczonych kolejne wybory prezydenckie. Amerykanie zdecyduj\u0105 w nich kto zostanie nast\u0119pnym prezydentem USA na najbli\u017csze cztery lata. W szranki staj\u0105: kandydat Partii Republika\u0144skiej, urz\u0119duj\u0105cy prezydent \u2013 Donald Trump oraz by\u0142y wiceprezydent z czas\u00f3w prezydentury Baracka Obamy, demokrata \u2013 Joe Biden. Ostatnie wrze\u015bniowe sonda\u017ce wskazuj\u0105 na minimaln\u0105 przewag\u0119 Bidena, ale obecny prezydent zdaje si\u0119 stopniowo odrabia\u0107 straty. W listopadzie czeka nas zaci\u0119ta walka o fotel prezydenta USA, warto wi\u0119c zastanowi\u0107 si\u0119 jak wygl\u0105da obecna ameryka\u0144ska kampania wyborcza, specyficzny i po\u015bredni system wyborczy (prezydenta de facto wybiera kolegium elektorskie) oraz co oznacza dla nas wyb\u00f3r danego kandydata \u2013 ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 czy zmian\u0119 polityki ameryka\u0144skiej?<\/p>\n\n\n\n
Historyk ameryka\u0144ski, profesor Allan J. Lichtman, stworzy\u0142 na pocz\u0105tku lat 80-tych XX wieku model 13 punkt\u00f3w (kategorii), z czego tylko dwa zwi\u0105zane s\u0105 bezpo\u015brednio z cechami personalnymi kandydat\u00f3w na urz\u0105d, a kt\u00f3rych spe\u0142nienie prowadzi do zdobycia przez stanowiska prezydenta Stan\u00f3w Zjednoczonych (m.in. sytuacja gospodarcza, sukcesy w polityce mi\u0119dzynarodowej, nastroje spo\u0142eczne, czy wyniki ostatnich wybor\u00f3w do Kongresu \u2013 midterms). Model ten, oparty na fizycznej analizie sejsmograficznej oraz statystyce, opisa\u0142 w ksi\u0105\u017cce The Keys to the White House, wydanej w 1996 r. Dzi\u0119ki tej metodzie prognozowania udaje mu si\u0119 trafnie przewidywa\u0107 wyniki wybor\u00f3w od czas\u00f3w prezydentury Ronalda Reagana. Jako ciekawostka, prof. Lichtman, jako jeden z nielicznych przewidzia\u0142 w 2016 r. zwyci\u0119stwo obecnego prezydenta USA, Donalda Trumpa, mimo pierwotnej przewagi w sonda\u017cach demokratki, Hillary Clinton. Po zako\u0144czonej kampanii profesor otrzyma\u0142 od prezydenta Trumpa list gratulacyjny.<\/p>\n\n\n\n
Ale w obecnej kampanii Lichtman wskazuje jednak na zwyci\u0119stwo Joe Bidena (7 do 6 na 13 punkt\u00f3w), ale do ko\u0144ca kampanii jeszcze prawie miesi\u0105c i wszystko si\u0119 mo\u017ce zmieni\u0107 (predykcje na korzy\u015b\u0107 Trumpa, Lichtman zmieni\u0142 jesieni\u0105 2016 r. na kilka dni przed dniem wybor\u00f3w). Obecne sonda\u017ce og\u00f3lnoameryka\u0144skie (sonda\u017c CNN Politics z 2 wrze\u015bnia) daj\u0105 Bidenowi nieznaczn\u0105 przewag\u0119: 51% do 43%. Podobnie by\u0142o w 2016 r., kiedy to Donald Trump pocz\u0105tkowo mia\u0142 strat\u0119 sonda\u017cow\u0105 do Hillary Clinton, jednak ostatecznie to on \u2013 u\u017cywaj\u0105c nomenklatury prof. Lichtmana \u2013 znalaz\u0142 \u201eklucz do Bia\u0142ego Domu\u201d.<\/p>\n\n\n\n
O jednej rzeczy prof. Lichtman nie m\u00f3wi w swoim modelu, ale z politologiczno-prawnego aspektu tzw. geografii wyborczej jest to wydaje si\u0119 jednak kluczowe. Formalnie \u2013 zgodnie z ameryka\u0144skim prawem, wyboru prezydenta dokonuje Kolegium Elektor\u00f3w, umocowany konstytucyjnie i powo\u0142any specjalnie w tym celu organ. Jednak w praktyce g\u0142osowanie elektor\u00f3w ma charakter raczej symboliczny. Liczba g\u0142os\u00f3w elektorskich przypadaj\u0105cych poszczeg\u00f3lnym stanom odgrywa kluczow\u0105 rol\u0119 w strategii prezydenckich kampanii wyborczych w Stanach Zjednoczonych, a wynik wybor\u00f3w zale\u017cy w praktyce od wyniku g\u0142osowania w kilku swing states (w nadchodz\u0105cych wyborach b\u0119dzie ich prawdopodobnie osiem: Michigan, Wisconsin, Pensylwania, Karolina P\u00f3\u0142nocna, Arizona, Floryda, Georgia i tradycyjnie Ohio). Zadaniem kandydat\u00f3w jest przej\u0119cie jak najwi\u0119kszej liczby stan\u00f3w \u201ewahaj\u0105cych si\u0119\u201d. Od tego mo\u017ce zale\u017ce\u0107 listopadowe zwyci\u0119stwo kt\u00f3rego\u015b z nich.<\/p>\n\n\n\n