Braterstwo i przyja\u017a\u0144 spo\u0142eczna s\u0105 drogami wskazanymi przez Papie\u017ca, aby budowa\u0107 lepszy \u015bwiat, bardziej sprawiedliwy i pokojowy, poprzez zaanga\u017cowanie wszystkich: ludu oraz instytucji. Potwierdza on z moc\u0105 sprzeciw wobec wojny i globalizacji oboj\u0119tno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n
Vatican news – streszczenie encykliki Franciszka<\/strong><\/p>\n\n\n\n Jakie s\u0105 wielkie idea\u0142y, ale r\u00f3wnie\u017c konkretne drogi do podj\u0119cia dla tego, kto pragnie budowa\u0107 bardziej sprawiedliwy i braterski \u015bwiat w codziennych osobistych oraz spo\u0142ecznych relacjach, w polityce i w instytucjach? Oto pytanie, na kt\u00f3re zasadniczo chce odpowiedzie\u0107 encyklika \u201eFratelli tutti\u201d: Papie\u017c okre\u015bla j\u0105 jako \u201eEncyklik\u0119 spo\u0142eczn\u0105\u201d (6). Zapo\u017cycza tytu\u0142 z \u201eNapomnie\u0144\u201d \u015bw. Franciszka z Asy\u017cu, kt\u00f3ry u\u017cywa\u0142 tych s\u0142\u00f3w \u201ezwracaj\u0105c si\u0119 do wszystkich braci i si\u00f3str oraz proponuje im styl \u017cycia maj\u0105cy posmak Ewangelii\u201d (1). Encyklika ma na celu promocj\u0119 \u015bwiatowego d\u0105\u017cenia do braterstwa i przyja\u017ani spo\u0142ecznej. W tle znajduje si\u0119 pandemia Covid 19, kt\u00f3ra \u2013 jak ukazuje Franciszek \u2013 \u201ewybuch\u0142a niespodziewanie, kiedy pisa\u0142em t\u0119 encyklik\u0119\u201d. Ale globalne zagro\u017cenie zdrowotne ukaza\u0142o, \u017ce \u201enikt nie uratuje si\u0119 sam\u201d oraz, \u017ce naprawd\u0119 nadesz\u0142a godzina, by \u201epodj\u0105\u0107 marzenia jako zjednoczona ludzko\u015b\u0107\u201d, w kt\u00f3rej jeste\u015bmy \u201ewszyscy bra\u0107mi\u201d (7-8).<\/p>\n\n\n\n W pierwszym z o\u015bmiu rozdzia\u0142\u00f3w, zatytu\u0142owanym \u201eCienie zamkni\u0119tego \u015bwiata\u201d, dokument zatrzymuje si\u0119 na wielu skrzywieniach wsp\u00f3\u0142czesnej epoki: manipulacja oraz deformacja takich poj\u0119\u0107 jak demokracja, wolno\u015b\u0107, sprawiedliwo\u015b\u0107; egoizm i brak zainteresowania dobrem wsp\u00f3lnym; dominacja logiki rynku opartej na korzy\u015bci i kulturze wykluczenia; bezrobocie, rasizm, ub\u00f3stwo; nier\u00f3wne prawa oraz ich wynaturzenia, takie jak niewolnictwo, handel lud\u017ami, uprzedmiotowienie kobiet, a nast\u0119pnie zmuszanie ich do aborcji, handel organami (10-24). Chodzi o problemy globalne, kt\u00f3re wymagaj\u0105 dzia\u0142a\u0144 globalnych, podkre\u015bla Papie\u017c, wyst\u0119puj\u0105c tak\u017ce przeciwko \u201ekulturze mur\u00f3w\u201d, kt\u00f3ra sprzyja zawi\u0105zywaniu si\u0119 mafii, \u017ceruj\u0105cych na strachu i samotno\u015bci. (27-28).<\/p>\n\n\n\n Na tak wiele cieni Encyklika odpowiada jednak \u015bwietlanym przyk\u0142adem dobrego Samarytanina, kt\u00f3remu po\u015bwi\u0119cony jest drugi rozdzia\u0142, \u201eCudzoziemiec na drodze\u201d. Papie\u017c podkre\u015bla, \u017ce w chorym spo\u0142ecze\u0144stwie, kt\u00f3re odwraca si\u0119 od b\u00f3lu i kt\u00f3re jest \u201eanalfabet\u0105\u201d w trosce o s\u0142abych i kruchych (64-65), wszyscy jeste\u015bmy wezwani do stawania si\u0119 bli\u017animi innych (81), przekraczaj\u0105c osobiste uprzedzenia i korzy\u015bci. Wszyscy, jeste\u015bmy faktycznie wsp\u00f3\u0142odpowiedzialni za budow\u0119 spo\u0142ecze\u0144stwa, kt\u00f3re potrafi w\u0142\u0105cza\u0107, integrowa\u0107 oraz nie\u015b\u0107 ulg\u0119 temu, kto cierpi (77). Mi\u0142o\u015b\u0107 buduje mosty, a \u201emy jeste\u015bmy stworzeni dla mi\u0142o\u015bci\u201d (88), dodaje Papie\u017c, wzywaj\u0105c szczeg\u00f3lnie chrze\u015bcijan do rozpoznania Chrystusa w obliczu ka\u017cdego odrzuconego (85).<\/p>\n\n\n\n Zasada zdolno\u015bci do mi\u0142o\u015bci wed\u0142ug \u201ewymiaru uniwersalnego\u201d (83) zostaje podj\u0119ta tak\u017ce w trzecim rozdziale, \u201ePrzemy\u015ble\u0107 i tworzy\u0107 otwarty \u015bwiat\u201d: Franciszek zaleca nam \u201ewyj\u015bcie z siebie\u201d, aby tym bardziej \u201ebytowa\u0107 w innych\u201d (88), otwieraj\u0105c bli\u017aniego na dynamizm mi\u0142o\u015bci, kt\u00f3ra d\u0105\u017cy do \u201epowszechnej komunii\u201d (95). W g\u0142\u0119bi \u2013 przypomina encyklika \u2013 struktura duchowa \u017cycia ludzkiego jest okre\u015blana przez mi\u0142o\u015b\u0107, kt\u00f3ra prowadzi nas do szukania tego, co lepsze dla \u017cycia drugiego (92-93). Sens solidarno\u015bci i braterstwa rodzi si\u0119 w rodzinach, kt\u00f3rych powo\u0142aniem jest podstawowa i niezbywalna misja edukacyjna\u201d (114). Prawo do \u017cycia z godno\u015bci\u0105 nie mo\u017ce by\u0107 odm\u00f3wione nikomu, stwierdza dalej Papie\u017c, a poniewa\u017c prawa nie maj\u0105 granic, nikt nie mo\u017ce zosta\u0107 z nich wykluczony, bez wzgl\u0119du na to, gdzie si\u0119 urodzi\u0142 (121). W tej optyce, Papie\u017c wzywa tak\u017ce do my\u015blenia o \u201eetyce relacji mi\u0119dzynarodowych\u201d (126), poniewa\u017c ka\u017cdy kraj nale\u017cy r\u00f3wnie\u017c do obcego i d\u00f3br le\u017c\u0105cych na jego terytorium nie mo\u017cna odmawia\u0107 tym, kt\u00f3rzy ich potrzebuj\u0105 i przybywaj\u0105 z innego miejsca. Prawo naturalne do w\u0142asno\u015bci prywatnej b\u0119dzie wi\u0119c drugorz\u0119dne w stosunku do zasady powszechnego przeznaczenia d\u00f3br stworzonych (120). Encyklika szczeg\u00f3lne podkre\u015bla problem zad\u0142u\u017cenia zewn\u0119trznego: pozostawiaj\u0105c niepodwa\u017caln\u0105 zasad\u0119, \u017ce ka\u017cdy d\u0142ug powinien zosta\u0107 sp\u0142acony, postuluje si\u0119 jednak, aby nie prowadzi\u0142o to do zagro\u017cenia egzystencji i rozwoju kraj\u00f3w najubo\u017cszych (126).<\/p>\n\n\n\n Tematowi migracji jest natomiast po\u015bwi\u0119cony w cz\u0119\u015bci drugi oraz w ca\u0142o\u015bci czwarty rozdzia\u0142, \u201eSerce otwarte na ca\u0142y \u015bwiat\u201d: ze swoim \u201erozdartym \u017cyciem\u201d (37), uciekaj\u0105c przez wojnami, prze\u015bladowaniami, katastrofami naturalnymi, pozbawionymi skrupu\u0142\u00f3w przemytnikami, wyrwani ze swoich wsp\u00f3lnot pochodzenia, migranci powinni zosta\u0107 przyj\u0119ci, chronieni, promowani oraz integrowani. W krajach docelowych, w\u0142a\u015bciw\u0105 r\u00f3wnowag\u0105 b\u0119dzie ta pomi\u0119dzy ochron\u0105 praw obywateli i gwarancj\u0105 przyj\u0119cia oraz pomocy dla migrant\u00f3w (38-40). Papie\u017c wskazuje szczeg\u00f3lnie niekt\u00f3re \u201eniezb\u0119dne odpowiedzi\u201d przede wszystkim dla tego, kto ucieka przed \u201epowa\u017cnymi kryzysami humanitarnymi\u201d: udzielanie i u\u0142atwienie udzielania wiz; otwarcie korytarzy humanitarnych; zapewnienie schronienia, bezpiecze\u0144stwo i podstawowe \u015bwiadczenia; ofiarowanie mo\u017cliwo\u015bci pracy i formacji; sprzyjanie \u0142\u0105czeniu rodzin; ochrona m\u0142odocianych; zapewnienie wolno\u015bci religijnej. To co jest przede wszystkim potrzebne \u2013 czytamy w dokumencie \u2013 to zarz\u0105dzanie globalne, kt\u00f3re podejmie projekty na d\u0142u\u017csz\u0105 met\u0119, wychodz\u0105c poza pojedyncze sytuacje nadzwyczajne, w imi\u0119 solidarnego rozwoju wszystkich lud\u00f3w (129-132).<\/p>\n\n\n\n Tematem pi\u0105tego rozdzia\u0142u jest \u201eLepsza polityka\u201d, czyli ta, kt\u00f3ra stanowi jedn\u0105 z najcenniejszych form mi\u0142o\u015bci, poniewa\u017c oddaje si\u0119 na s\u0142u\u017cb\u0119 dobru wsp\u00f3lnemu (180) i rozpoznaje znaczenie ludu, rozumianego w kategorii otwartej, zdolnej do spotkania i dialogu (160). To jest ludowo\u015b\u0107 wskazywana przez Franciszka, przeciwstawiaj\u0105ca si\u0119 temu \u201epopulizmowi\u201d, kt\u00f3ry ignoruje zasadno\u015b\u0107 poj\u0119cia \u2018lud\u2019, traktuj\u0105c je instrumentalnie dla w\u0142asnych korzy\u015bci (159). Najlepsz\u0105 polityk\u0105 jest tak\u017ce ta, kt\u00f3ra ochrania prac\u0119, \u201eniezbywalny wymiar \u017cycia spo\u0142ecznego\u201d i d\u0105\u017cy do zapewnienia wszystkim mo\u017cliwo\u015bci rozwijania w\u0142asnych zdolno\u015bci (162). S\u0142uszna strategia przeciwdzia\u0142ania biedzie, stwierdza Encyklika, nie oznacza prostego wspierania potrzebuj\u0105cych, ale raczej promowania ich w perspektywie solidarno\u015bci i pomocniczo\u015bci (187). Zadaniem polityki, jest nast\u0119pnie znalezienie rozwi\u0105zania na wszystko, co stanowi przejaw pogwa\u0142cenia podstawowych praw cz\u0142owieka, jak wykluczenie spo\u0142eczne; handel organami, tkankami, broni\u0105 oraz narkotykami, wykorzystanie seksualne; praca niewolnicza; terroryzm i przest\u0119pczo\u015b\u0107 zorganizowana. W encyklice znajdujemy mocny apel Papie\u017ca do ostatecznego wyeliminowania handlu lud\u017ami, \u201ewielkiej ha\u0144by ludzko\u015bci\u201d i g\u0142odu, poniewa\u017c jest on \u201eprzest\u0119pstwem\u201d, gdy\u017c dost\u0119p do \u017cywno\u015bci jest \u201eniezbywalnym prawem\u201d (188-189).<\/p>\n\n\n\n Polityka, kt\u00f3rej potrzeba, podkre\u015bla dalej Franciszek, powinna by\u0107 skoncentrowana na godno\u015bci cz\u0142owieka, a nie podporz\u0105dkowana gospodarce, poniewa\u017c \u201erynek sam z siebie nie rozwi\u0105zuje wszystkiego\u201d: \u201ekl\u0119ski\u201d powodowane przez spekulacje finansowe dobitnie to ukazuj\u0105 (168). Szczeg\u00f3lnego znaczenia nabieraj\u0105 zatem ruchy ludowe: prawdziwe \u201estrumienie, energii moralnej\u201d, one powinny by\u0107 wprz\u0119gni\u0119te w skoordynowany spos\u00f3b w \u017cycie spo\u0142eczne. Wtedy – stwierdza Papie\u017c \u2013 b\u0119dzie mo\u017cna przej\u015b\u0107 od polityki \u201enakierowanej\u201d na ubogich do polityki \u201ez\u201d ubogimi i \u201epolityki ubogich\u201d (169). Inne \u017cyczenie obecne w Encyklice odnosi si\u0119 do reformy ONZ: w obliczu dominacji wymiaru gospodarczego w istocie zadaniem Narod\u00f3w Zjednoczonych b\u0119dzie nadanie konkretno\u015bci poj\u0119ciu \u201erodzina narod\u00f3w\u201d, pracuj\u0105c dla wsp\u00f3lnego dobra, ograniczenia ub\u00f3stwa i obrony praw cz\u0142owieka. Pod\u0105\u017caj\u0105c niestrudzenie \u201edrog\u0105 negocjacji, poprzez dobre biura i polubowne s\u0105dy\u201d stwierdza dokument papieski \u2013 ONZ powinna rozwija\u0107 si\u0142\u0119 prawa ponad prawo si\u0142y (173-175).<\/p>\n\n\n\n Z sz\u00f3stego rozdzia\u0142u, \u201eDialog i przyja\u017a\u0144 spo\u0142eczna\u201d, wy\u0142ania si\u0119 nast\u0119pnie koncepcja \u017cycia jako \u201esztuki spotkania\u201d ze wszystkimi, tak\u017ce z peryferiami \u015bwiata i z ludami tubylczymi, poniewa\u017c \u201eod wszystkich mo\u017cna si\u0119 czego\u015b nauczy\u0107 i nikt nie pozostaje zb\u0119dny\u201d (215). Papie\u017c odwo\u0142uje si\u0119 do \u201ecudu uprzejmo\u015bci\u201d, postawy wartej odzyskania, poniewa\u017c jest \u201egwiazd\u0105 w ciemno\u015bci\u201d i \u201ewyzwoleniem od brutalno\u015bci, niepokoju i pilnych potrzeb\u201d, kt\u00f3re dominuj\u0105 w epoce wsp\u00f3\u0142czesnej (222-224). Natomiast si\u00f3dmy rozdzia\u0142, zatytu\u0142owany \u201eDrogi nowego spotkania\u201d podejmuje refleksj\u0119 nad warto\u015bci\u0105 i promocj\u0105 pokoju. Papie\u017c podkre\u015bla, \u017ce pok\u00f3j jest \u201eproaktywny\u201d i prowadzi do ukszta\u0142towania spo\u0142ecze\u0144stwa opartego na s\u0142u\u017cbie innym oraz na d\u0105\u017ceniu do pojednania i wzajemnego rozwoju. Pok\u00f3j jest \u201edzie\u0142em\u201d, do kt\u00f3rego ka\u017cdy powinien wnie\u015b\u0107 sw\u00f3j wk\u0142ad i to zadanie nigdy si\u0119 nie ko\u0144czy (227-232). Z pokojem zwi\u0105zane jest przebaczenie: nale\u017cy kocha\u0107 wszystkich, bez wyj\u0105tk\u00f3w \u2013 czytamy w Encyklice \u2013 ale kocha\u0107 prze\u015bladowc\u0119 oznacza pom\u00f3c mu zmieni\u0107 si\u0119 i nie pozwoli\u0107 na dalsze uciskanie bli\u017aniego (241-242). Przebaczenie to nie bezkarno\u015b\u0107, ale raczej sprawiedliwo\u015b\u0107 i pami\u0119\u0107, poniewa\u017c przebaczenie nie oznacza zapomnienia, ale odrzucenie niszcz\u0105cej si\u0142y z\u0142a i zemsty. Nie wolno zapomnie\u0107 o \u201eokropno\u015bciach\u201d takich jak np. Shoah, atomowe bombardowania w Hiroszimie i Nagasaki, prze\u015bladowania i masakry etniczne \u2013 przestrzega Papie\u017c. \u2013 One powinny by\u0107 zawsze przypominane, ci\u0105gle na nowo, aby nigdy nie popa\u015b\u0107 w znieczulic\u0119 i zachowa\u0107 \u017cywym p\u0142omie\u0144 zbiorowego sumienia. Wa\u017cne jest tak\u017ce zapami\u0119tanie tego, co dobre. (246-252)<\/p>\n\n\n\n Cz\u0119\u015b\u0107 si\u00f3dmego rozdzia\u0142u zatrzymuje si\u0119 nast\u0119pnie na wojnie: \u201esta\u0142ym zagro\u017ceniu\u201d, stanowi ona \u201ezaprzeczenie wszystkich praw\u201d, \u201ekl\u0119sk\u0119 polityki i cz\u0142owiecze\u0144stwa\u201d, \u201ezawstydzaj\u0105c\u0105 kl\u0119sk\u0119 wobec si\u0142 z\u0142a\u201d. Nast\u0119pnie, z powodu broni atomowej, chemicznej i biologicznej, kt\u00f3re uderzaj\u0105 w wielu niewinnych cywil\u00f3w, dzisiaj nie mo\u017cna ju\u017c d\u0142u\u017cej my\u015ble\u0107, tak jak w przesz\u0142o\u015bci o mo\u017cliwej \u201ewojnie sprawiedliwej\u201d, ale trzeba potwierdzi\u0107 z moc\u0105 \u201eNigdy wi\u0119cej wojny!\u201d. Ca\u0142kowita likwidacja broni j\u0105drowej jest \u201emoraln\u0105 i humanitarn\u0105 powinno\u015bci\u0105\u201d; Papie\u017c sugeruje, aby z pieni\u0119dzy przeznaczanych na zbrojenia utworzy\u0107 \u015bwiatowy Fundusz s\u0142u\u017c\u0105cy wyeliminowaniu g\u0142odu (255-262). R\u00f3wnie\u017c jasn\u0105 pozycj\u0119 Franciszek wyra\u017ca odno\u015bnie kary \u015bmierci: jest nie do zaakceptowania i musi by\u0107 zniesiona w ca\u0142ym \u015bwiecie. \u201eZab\u00f3jca nie traci swojej osobistej godno\u015bci \u2013 pisze Papie\u017c \u2013 B\u00f3g jest jej gwarantem\u201d (263-269). R\u00f3wnocze\u015bnie zostaje podkre\u015blona potrzeba szacunku dla \u201e\u015bwi\u0119to\u015bci \u017cycia\u201d (283), tam gdzie \u201epewne cz\u0119\u015bci ludzko\u015bci \u0142atwo si\u0119 po\u015bwi\u0119ca\u201d, jak nienarodzonych, biednych, upo\u015bledzonych i starszych (18).<\/p>\n\n\n\n W \u00f3smym i ostatnim rozdziale, Papie\u017c podejmuje temat \u201eReligii w s\u0142u\u017cbie braterstwa na \u015bwiecie\u201d i uznaje, \u017ce terroryzm nie przynale\u017cy do religii, ale do b\u0142\u0119dnych interpretacji tekst\u00f3w religijnych, a tak\u017ce jest skutkiem polityki zwi\u0105zanej z g\u0142odem, ub\u00f3stwem, niesprawiedliwo\u015bci\u0105 i uciskiem (282-283). Droga pokoju pomi\u0119dzy religiami jest wi\u0119c mo\u017cliwa; dlatego jest wa\u017cne zagwarantowanie wolno\u015bci religijnej, podstawowego prawa cz\u0142owieka wszystkich wierz\u0105cych (279). Szczeg\u00f3ln\u0105 refleksj\u0119 Encyklika podejmuje na temat roli Ko\u015bcio\u0142a: on nie ogranicza swojej misji do sfery prywatnej; jego cz\u0142onkowie nie mog\u0105 wyrzec si\u0119 politycznego wymiaru egzystencji, kt\u00f3ry zak\u0142ada sta\u0142e zwracanie uwagi na dobro wsp\u00f3lne i trosk\u0119 o integralny rozw\u00f3j cz\u0142owieka wed\u0142ug zasad ewangelicznych (276-278).<\/p>\n\n\n\n Na zako\u0144czenie, Franciszek cytuje \u201eDokument o braterstwie ludzkim dla \u015bwiatowego pokoju i wsp\u00f3\u0142istnienia\u201d, kt\u00f3ry on sam podpisa\u0142 4 lutego 2019 roku w Abu Zabi wsp\u00f3lnie z Wielkim Imamem Al-Azhar, Ahmadem al-Tayyebem: wychodz\u0105c od tego milowego kroku w dialogu mi\u0119dzyreligijnym, Papie\u017c podejmuje apel, a\u017ceby, w imi\u0119 braterstwa ludzkiego, przyj\u0105\u0107 dialog jako drog\u0119, wzajemn\u0105 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 jako postaw\u0119 oraz wzajemne poznanie jako metod\u0119 i kryterium (285).<\/p>\n\n\n\n