Niemal sto lat temu, w dniach 12 \u2013 15 sierpnia 1920 r., na przedpolach Warszawy, dosz\u0142o do jednej z najwa\u017cniejszych w dziejach Rzeczypospolitej bitew, b\u0119d\u0105cej zarazem najwi\u0119kszym zwyci\u0119stwem polskiego or\u0119\u017ca od czas\u00f3w wiktorii wiede\u0144skiej Jana III z 1683 r. Lord Edgar Vincent, wicehrabia D\u2019Abernon, brytyjski polityk, dyplomata i pisarz, okre\u015bli\u0142 j\u0105 \u201eosiemnast\u0105 decyduj\u0105c\u0105 bitw\u0105 w dziejach \u015bwiata\u201d. Pod Warszaw\u0105 wojsko polskie obroni\u0142o nie tylko niepodleg\u0142o\u015b\u0107 odradzaj\u0105cego si\u0119 po ponad 120 latach niewoli Pa\u0144stwa Polskiego, ale te\u017c zatrzyma\u0142o poch\u00f3d bolszewickich hord na Europ\u0119. Tak jak Bitwa Warszawska by\u0142a jednym z najbardziej znamienitych zwyci\u0119stw w dziejach Polski, tak wojna polsko \u2013 rosyjska z lat 1919 \u2013 1920 by\u0142a pierwsz\u0105 wygran\u0105 dla Polak\u00f3w od kilku stuleci.<\/p>\n\n\n\n
11 listopada 1918 r. by\u0142 radosnym dniem dla obywateli pa\u0144stw zachodnich. Tego dnia w Compi\u00e8gne podpisano zawieszenie broni na froncie zachodnim I wojny \u015bwiatowej, z kt\u00f3r\u0105 Polacy wi\u0105zali nadziej\u0119 na odzyskanie niepodleg\u0142o\u015bci. Powstanie u progu Polski dw\u00f3ch konkurencyjnych wobec siebie blok\u00f3w \u2013 Tr\u00f3jprzymierza Niemiec, Austro \u2013 W\u0119gier i W\u0142och oraz Tr\u00f3jporozumienia (Ententy) Francji, Anglii i Rosji, stworzy\u0142o sytuacj\u0119, w kt\u00f3rej pa\u0144stwa zaborcze znalaz\u0142y si\u0119 w przeciwnych obozach. Upadek \u201ebia\u0142ej\u201d Rosji i powstanie na jej gruzach pa\u0144stwa bolszewickiego, wobec kt\u00f3rego Zach\u00f3d (g\u0142\u00f3wnie tradycyjnie zorientowana na Rosj\u0119, Francja) nie mia\u0142 \u017cadnych zobowi\u0105za\u0144, zachowuj\u0105c wobec niego rezerw\u0119, a nast\u0119pnie rozpad mocarstwa austro \u2013 w\u0119gierskiego i kl\u0119ska Niemiec, wytworzy\u0142y sytuacj\u0119, na kt\u00f3r\u0105 wyczekiwa\u0142y pokolenia Polak\u00f3w. Ju\u017c w trakcie wojny sprawa polska nabra\u0142a charakteru mi\u0119dzynarodowego. Jej przed\u0142u\u017canie si\u0119 wyczerpywa\u0142o rezerwy mobilizacyjne uczestnik\u00f3w konfliktu, w szczeg\u00f3lno\u015bci za\u015b pa\u0144stw centralnych, kt\u00f3re ponios\u0142y dotkliwe straty w trwaj\u0105cej od lutego do grudnia 1916 r. bitwie pod Verdun we Francji. Poszukiwano rozwi\u0105za\u0144, aby pozyska\u0107 polskiego, znanego z bitno\u015bci rekruta. Strony konfliktu bardziej z konieczno\u015bci ni\u017c z przekonania licytowa\u0142y kwesti\u0119 polsk\u0105 prze\u015bcigaj\u0105c si\u0119 w obietnicach odtworzenia (w r\u00f3\u017cnych konstelacjach) \u201ewolnej Polski\u201d, co stawia\u0142y za jeden z cel\u00f3w wojennych.<\/p>\n\n\n\n
22 stycznia 1917 r. prezydent Stan\u00f3w Zjednoczonych Thomas Woodrow Wilson w przem\u00f3wieniu wyg\u0142oszonym do ameryka\u0144skiego senatu stwierdzi\u0142, i\u017c w wyniku wojny winna odrodzi\u0107 si\u0119 zjednoczona, niepodleg\u0142a i suwerenna Polska. 8 stycznia 1918 r. w czternastopunktowym or\u0119dziu do kongresu Wilson przedstawi\u0142 sw\u00f3j program pokojowy, w kt\u00f3rym wskazywa\u0142, \u017ce w wyniku wojny powinna odrodzi\u0107 si\u0119 niepodleg\u0142a Polska na terytoriach zamieszkiwanych w przewarzaj\u0105cej mierze przez \u017cywio\u0142 polski, z wolnym dost\u0119pem do morza, kt\u00f3rej integralno\u015b\u0107 winna gwarantowa\u0107 konwencja mi\u0119dzynarodowa. 6 kwietnia 1917 r. Stany Zjednoczone przyst\u0105pi\u0142y do wojny po stronie Ententy, i cho\u0107 w dzia\u0142ania zbrojne w\u0142\u0105czy\u0142y si\u0119 znacznie p\u00f3\u017aniej, to ich udzia\u0142 w tym konflikcie mia\u0142 zasadniczo charakter rozstrzygaj\u0105cy.<\/p>\n\n\n\n
Pa\u0144stwo Polskie odrodzi\u0142o si\u0119 nie tylko w wyniku korzystnego splotu wydarze\u0144 na arenie mi\u0119dzynarodowej, lecz te\u017c w efekcie wysi\u0142ku, w tym zbrojnego samych Polak\u00f3w. Do najpi\u0119kniejszych kart nale\u017cy zaliczy\u0107 tu zwyci\u0119skie Powstanie Wielkopolskie z prze\u0142omu 1918 \u2013 1919, kt\u00f3rego wybuch zainicjowa\u0142a wizyta w Poznaniu wracaj\u0105cego do Polski wybitnego pianisty i ambasadora sprawy polskiej w Stanach Zjednoczonych, Ignacego Jana Paderewskiego czy trzy Powstania \u015al\u0105skie z lat 1919 \u2013 1921, kt\u00f3re obj\u0119\u0142y G\u00f3rny \u015al\u0105sk. Na wyr\u00f3\u017cnienie zas\u0142uguj\u0105 te\u017c dzia\u0142ania dyplomatyczne polskich polityk\u00f3w, przede wszystkim za\u015b Komitetu Narodowego Polskiego w Pary\u017cu oraz Romana Dmowskiego, kt\u00f3ry sta\u0142 si\u0119 prawdziwym ministrem spraw zagranicznych nieistniej\u0105cego przecie\u017c pa\u0144stwa.<\/p>\n\n\n\n
Przechodz\u0105c do \u201eczerwonej\u201d Rosji i jej konfliktu z Polsk\u0105. 15 listopada 1917 r. bolszewicy wydali Deklaracj\u0119 Praw Narod\u00f3w Rosji, kt\u00f3ra zapewni\u0142a o prawie narod\u00f3w, w tym Polski, do samostanowienia. Dokument ten pozostawa\u0142 w g\u0142\u0119bokiej sprzeczno\u015bci z ide\u0105 bolszewizmu, kt\u00f3rego celem by\u0142a wszech\u015bwiatowa rewolucja. Przeciw niepodleg\u0142o\u015bci Polski wyst\u0119powa\u0142a wprost Socjaldemokracja Kr\u00f3lestwa Polski i Litwy. 29 sierpnia 1918 r. bolszewicy wydali dekret o anulowaniu traktat\u00f3w rozbiorowych z XVIII w., ale obejmowa\u0142 on przecie\u017c i tak ziemie oddane przez nich Niemcom (Kongres\u00f3wka) i Austro \u2013 W\u0119grom (Ukraina) traktatem brzeskim z 3 marca 1918 r. Po kl\u0119sce Niemiec, Rosja bolszewicka wypowiedzia\u0142a traktat brzeski, a Armia Czerwona rozpocz\u0119\u0142a marsz na zach\u00f3d w celu przeniesienia p\u0142omienia rewolucji do Europy. 1 stycznia 1919 r. w Mi\u0144sku proklamowano Bia\u0142orusk\u0105 Socjalistyczn\u0105 Republik\u0119 Rad, w pi\u0119\u0107 dni p\u00f3\u017aniej bolszewicy zaj\u0119li Wilno i utworzyli Litewsko \u2013 Bia\u0142orusk\u0105 Socjalistyczn\u0105 Republik\u0119 Rad. W lutym 1919 r. gen. Stanis\u0142aw Szeptycki wszcz\u0105\u0142 przeciwko nim dzia\u0142ania zbrojne, a ju\u017c 19 kwietnia tego roku wojska polskie wkroczy\u0142y do Wilna. Na trwaj\u0105cej od 18 stycznia 1919 r. w Wersalu konferencji zachodni alianci ch\u0119tnie widzieli Polsk\u0119 walcz\u0105c\u0105 z bolszewi\u0105, a jednocze\u015bnie niezbyt przesadnie optowali za poszerzeniem przez ni\u0105 terytori\u00f3w na wschodzie, licz\u0105c na odbudow\u0119 \u201ebia\u0142ej\u201d Rosji. Zreszt\u0105 ufali, \u017ce pomo\u017ce w tym w\u0142a\u015bnie Polska. Wprawdzie bolszewicy podnosili, \u017ce zamierzaj\u0105 uszanowa\u0107 lini\u0119 demarkacyjn\u0105, ale jednocze\u015bnie przygotowywali si\u0119 do ofensywy \u201ebram\u0105 smole\u0144sk\u0105\u201d na p\u00f3\u0142nocy. Nie czekaj\u0105c na to, 25 kwietnia 1920 r. Polacy i sprzymierzeni z nimi Ukrai\u0144cy atamana Semena Petlury ruszyli z ofensyw\u0105 na Ukrainie, a ju\u017c 7 maja 1920 r. niespecjalnie niepokojone wojska polsko \u2013 ukrai\u0144skie pod dow\u00f3dztwem gen. Edwarda Rydza \u2013 \u015amig\u0142ego wkroczy\u0142y do Kijowa, co w Polsce przyj\u0119to z wielkim entuzjazmem przywo\u0142uj\u0105c wypraw\u0119 kijowsk\u0105 Boles\u0142awa Chrobrego z 1018 r. Po stronie bolszewik\u00f3w nast\u0105pi\u0142a pe\u0142na mobilizacja, do wzi\u0119cia udzia\u0142u w pierwszej \u201ewielkiej wojnie ojczy\u017anianej\u201d wezwano nawet by\u0142ych carskich oficer\u00f3w, w tym wodza naczelnego carskiej armii gen. Aleksieja Brusi\u0142owa. 15 maja 1920 r. bolszewicy rozpocz\u0119li ofensyw\u0119 \u201ebram\u0105 smole\u0144sk\u0105\u201d (tradycyjny kierunek atak\u00f3w na Polsk\u0119), a na po\u0142udniu (od Krymu) uderzy\u0142 5 czerwca Siemion Budionny, kt\u00f3rego armia w dwa dni p\u00f3\u017aniej przerwa\u0142a lini\u0119 frontu. 10 czerwca 1920 r. Polacy opu\u015bcili Kij\u00f3w, 4 lipca 1920 r. ruszy\u0142a za\u015b na froncie p\u00f3\u0142nocno \u2013 zachodnim ofensywa czerwonej armii Michai\u0142a Tuchaczewskiego, kt\u00f3ra dos\u0142ownie zmiot\u0142a polsk\u0105 lini\u0119 frontu. 10 sierpnia 1920 r. wojska polskie opu\u015bci\u0142y lini\u0119 Bugu grupuj\u0105c si\u0119 nad Wieprzem i Wis\u0142\u0105. Niebawem 4. armia bolszewicka dotar\u0142a a\u017c pod M\u0142aw\u0119 i P\u0142ock, co grozi\u0142o odci\u0119ciem si\u0142 polskich. Na obszarach zajmowanych przez bolszewik\u00f3w tworzy\u0142a si\u0119 nowa w\u0142adza, a Julian Marchlewski zapowiada\u0142 budow\u0119 Polskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej. Tymczasem w tej prawdziwej, jak mawiali bolszewicy, \u201epa\u0144skiej\u201d Polsce dosz\u0142o do powszechnej mobilizacji spo\u0142ecze\u0144stwa, kt\u00f3re nie szcz\u0119dzi\u0142o datk\u00f3w na wojsko t\u0142umnie zasilane przez ochotnik\u00f3w, i Fundusz Ochrony Pa\u0144stwa. Pod presj\u0105 wydawa\u0142oby si\u0119 nieuchronnej kl\u0119ski do Spa w Belgii, w kt\u00f3rej odbywa\u0142a si\u0119 konferencja przedstawicieli pa\u0144stw zachodnich, uda\u0142a si\u0119 delegacja polska ko\u0142acz\u0105c o wsparcie Ententy. Podnoszono, \u017ce Polska walczy nie tylko o w\u0142asn\u0105 niepodleg\u0142o\u015b\u0107, ale te\u017c os\u0142ania Europ\u0119 przez bolszewick\u0105 zaraz\u0105. Lloyd George, pewny zwyci\u0119stwa bolszewik\u00f3w, \u017c\u0105da\u0142 od W\u0142adys\u0142awa Grabskiego uznania tzw. Linii Curzona za wschodni\u0105 granic\u0119 Polski w zamian za po\u015brednictwo w rozmowach pokojowych z \u201eczerwon\u0105\u201d Rosj\u0105. Delegacja polska uleg\u0142a tej presji, co spotka\u0142o si\u0119 z wielk\u0105 krytyk\u0105 w kraju. Przeciwko wyjazdowi polskiej delegacji do Spa by\u0142 te\u017c gen. Tadeusz Jordan Rozwadowski, kt\u00f3ry 24 lipca 1920 r. zosta\u0142 szefem sztabu generalnego Wojska Polskiego. 29 lipca 1920 r. dowodzenie obron\u0105 Warszawy powierzono gen. Franciszkowi Latnikowi.<\/p>\n\n\n\n
Co do samej Bitwy Warszawskiej. Polskie dow\u00f3dztwo zak\u0142ada\u0142o zwi\u0105zanie g\u0142\u00f3wnych si\u0142 Armii Czerwonej pod Warszaw\u0105 i kontruderzenie znad Wieprza. Do Polski przyby\u0142a te\u017c grupa instruktor\u00f3w wojskowych z Francji z gen. Maxime Weygand\u2019em, w konsekwencji porozumie\u0144 zawartych w Spa, kt\u00f3ry zasadniczo popiera\u0142 polsk\u0105 koncepcj\u0119, cho\u0107 zaleca\u0142 wycofanie si\u0119 ze Lwowa, co budzi\u0142o sprzeciw gen. Rozwadowskiego, podobnie jak propozycje ewakuacji samej Warszawy. W Bitwie Warszawskiej Francuzi odegrali istotn\u0105 rol\u0119, w szczeg\u00f3lno\u015bci za\u015b artylerzy\u015bci pu\u0142kownika Baucilhona. Bitwa Warszawska rozegra\u0142a si\u0119 w dniach 12 \u2013 15 sierpnia 1920 r. Najbardziej zaciek\u0142e walki toczy\u0142y si\u0119 o Radzymin, Oss\u00f3w i Zielonk\u0119. Radzymin zosta\u0142 wydarty Polakom przez bolszewik\u00f3w w dniu 13 sierpnia, aby dzie\u0144 p\u00f3\u017aniej ponownie znale\u017a\u0107 si\u0119 pod polsk\u0105 kontrol\u0105 po rajdzie gen. J\u00f3zefa Hallera i jego szefa sztabu pu\u0142kownika W\u0142odzimierza Zag\u00f3rskiego, i kolejnego dnia zosta\u0107 kolejny raz zdobytym przez bolszewik\u00f3w. 15 sierpnia zostaje ponownie im odbity przez Hallera i Zag\u00f3rskiego, kt\u00f3rzy osobi\u015bcie prowadzili oddzia\u0142y polskie do ataku. Na froncie p\u00f3\u0142nocnym 8 brygada kawalerii pu\u0142kownika W\u0142odzimierza Podhorskiego z 5 armii gen. W\u0142adys\u0142awa Sikorskiego \u015bmia\u0142ym rajdem wkroczy\u0142a do Ciechanowa, gdzie rozbito dow\u00f3dztwo 4 Armii Czerwonej. Co wa\u017cniejsze, 203 pu\u0142k zdoby\u0142 jedyn\u0105 radiostacj\u0119, na kt\u00f3rej opiera\u0142o si\u0119 dowodzenie armi\u0105 przez Tuchaczewskiego, co wykluczy\u0142o j\u0105 z udzia\u0142u w kluczowej bitwie tej wojny. 16 sierpnia 1920 r. ruszy\u0142a polska ofensywa znad Wieprza na czele z naczelnikiem pa\u0144stwa J\u00f3zefem Pi\u0142sudskim, kt\u00f3ra roznios\u0142a grup\u0119 mozyrsk\u0105 bolszewickiej armii. R\u00f3wnie\u017c armia konna Budionnego zacz\u0119\u0142a si\u0119 wycofywa\u0107 na Wo\u0142y\u0144, podobnie jak konny korpus Gaj \u2013 Chana. Odwr\u00f3t bolszewik\u00f3w zamieni\u0142 si\u0119 w paniczn\u0105 ucieczk\u0119. Najwa\u017cniejsz\u0105 rol\u0119 w tej bitwie odegra\u0142a 5 Armia gen. W\u0142adys\u0142awa Sikorskiego na odcinku Nasielska nad Wkr\u0105 i gen. Franciszka Latnika na przedpolach samej Warszawy. Bolszewicy zostali ponownie pobici w bitwie nad Niemnem w dniach 20 \u2013 26 wrze\u015bnia 1920 r. Bitwa Warszawska rozegra\u0142a si\u0119 pod Warszaw\u0105 i Modlinem oraz w rejonie G\u00f3ry Kalwarii i mi\u0119dzy Modlinem a Ciechanowem. Wzi\u0119\u0142y w niej udzia\u0142 1 armia (bezpo\u015brednio w obronie Warszawy) i 5 armia (w rejonie Modlina) polska oraz 3, 15 i 16 armia bolszewicka. Zosta\u0142a rozegrana na podstawie rozkazu operacyjnego z dnia 10 sierpnia 1920 r. oznaczonego fikcyjn\u0105 liczb\u0105 10000, podpisanego 9 sierpnia przez gen. Tadeusza Rozwadowskiego, kt\u00f3ry przewidywa\u0142 podw\u00f3jny, tzw. Kanne\u0144ski, manewr skrzyd\u0142owy. Warto doda\u0107, \u017ce znaczenie dla przebiegu samej bitwy mia\u0142o r\u00f3wnie\u017c to, \u017ce 13 sierpnia polscy kryptolodzy rozszyfrowali bolszewick\u0105 depesz\u0119, kt\u00f3ra wskazywa\u0142a na to, \u017ce atak na Warszaw\u0119 jest planowany niebawem. Du\u017c\u0105 rol\u0119 w bitwie odegra\u0142 te\u017c francuski genera\u0142 Weygand i jego oficerowie, a tak\u017ce dostawy broni i amunicji, odzie\u017cy, sprz\u0119tu transportowego oraz \u0142\u0105czno\u015bciowego i tym podobnych z zachodu. Na wynik bitwy wp\u0142yw mia\u0142a te\u017c niesubordynacja Budionnego i J\u00f3zefa Stalina, kt\u00f3rzy miast maszerowa\u0107 ku polskiej stolicy, zignorowali rozkazy Tuchaczewskiego i poszli na Lw\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
Pisz\u0105c o Bitwie Warszawskiej wypada zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na jeszcze jeden ciekawy, cho\u0107 niemal zupe\u0142nie zapomniany, epizod; na udzia\u0142 ameryka\u0144skich pilot\u00f3w w wojnie polsko \u2013 bolszewickiej, w zasadzie za\u015b 7 Eskadry My\u015bliwskiej im. Tadeusza Ko\u015bciuszki utworzonej, dzi\u0119ki wsparciu Rozwadowskiego, z inicjatywy Meriana Caldwell\u2019a Coopera, kt\u00f3rej dow\u00f3dc\u0105 zosta\u0142 major Cedric Fauntleroy \u2013 jego zast\u0119pc\u0105 mianowano Coopera. God\u0142em ameryka\u0144skich pilot\u00f3w umieszczonych na skrzyd\u0142ach samolot\u00f3w by\u0142a, obok bia\u0142o \u2013 czerwonej szachownicy, czapka rogatywka (noszona przez powsta\u0144c\u00f3w Ko\u015bciuszki) i trzyna\u015bcie gwiazd symbolizuj\u0105cych kolonie, kt\u00f3re stworzy\u0142y Stany Zjednoczone. Eskadra lotnik\u00f3w mo\u017ce dzi\u015b sta\u0107 si\u0119 elementem polsko \u2013 ameryka\u0144skiego braterstwa broni u\u015bwi\u0119conego krwi\u0105 Polak\u00f3w walcz\u0105cych o niepodleg\u0142o\u015b\u0107 Stan\u00f3w Zjednoczonych i Amerykan\u00f3w walcz\u0105cych o wolno\u015b\u0107 Polski. Warto nadmieni\u0107, \u017ce ameryka\u0144scy lotnicy walczyli z 1. Armi\u0105 Konn\u0105 Siemionna Budionnego, a po zawarciu rozejmu polsko \u2013 bolszewickiego patrolowali wschodni\u0105 granic\u0119 pilnuj\u0105c j\u0105 przed napa\u015bci\u0105 ze strony \u201eczerwonej\u201d Rosji. Po zako\u0144czeniu wojny i wyje\u017adzie do Stan\u00f3w Zjednoczonych Cooper zosta\u0142 producentem filmowym \u2013 najwi\u0119kszy sukces odni\u00f3s\u0142 jego film \u201eKing Kong\u201d z 1933 r.<\/p>\n\n\n\n
100 lat temu Polacy zatrzymali na przedpolach Warszawy bolszewickiego antychrysta, a wydarzenie to zapisa\u0142o si\u0119 na sta\u0142e z\u0142otymi g\u0142oskami na kartach historii. Bitwa Warszawska, okre\u015blana \u201eCudem Wis\u0142y\u201d (pierwszy raz przez Stanis\u0142awa Stro\u0144skiego) by\u0142a jednym z najwspanialszych polskich tryumf\u00f3w. Dzi\u015b mo\u017ce i powinna by\u0107 elementem \u0142\u0105cz\u0105cym Polak\u00f3w, tak jak pami\u0119\u0107 o wszystkich bohaterach tamtych dni, autorach wielkiego polskiego sukcesu. Kolejna, setna, rocznica tej bitwy jest wy\u015bmienit\u0105 okazj\u0105 (najlepsz\u0105 z mo\u017cliwych) do przypominania polskiego wk\u0142adu w budow\u0119 \u015bwiatowego dziedzictwa cywilizacji zachodniej. Nie polskie kl\u0119ski, ale polskie zwyci\u0119stwa winny by\u0107 piel\u0119gnowane oraz podnoszone przy ka\u017cdej sposobno\u015bci jako co\u015b o czym nie tylko nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, lecz te\u017c opowiada\u0107 \u015bwiatu. Szczeg\u00f3lnie za\u015b te, kt\u00f3re, tak jak Bitwa Warszawska, nale\u017ca\u0142y do wydarze\u0144 \u201edecyduj\u0105cych o jego dziejach\u201d.<\/p>\n\n\n\n