27 wrze\u015bnia przypada Dzie\u0144 Polskiego Pa\u0144stwa Podziemnego. W 1939 roku w obl\u0119\u017conej Warszawie powo\u0142ano S\u0142u\u017cb\u0119 Zwyci\u0119stwu Polski, kt\u00f3ra sta\u0142a si\u0119 pocz\u0105tkiem rozbudowanych struktur konspiracyjnego pa\u0144stwa.<\/p>\n\n\n
27 wrze\u015bnia 1939 roku, gdy kampania obronna jeszcze trwa\u0142a, w obl\u0119\u017conej Warszawie gen. Micha\u0142 Tokarzewski-Karaszewicz utworzy\u0142 S\u0142u\u017cb\u0119 Zwyci\u0119stwu Polski. Organizacja mia\u0142a kontynuowa\u0107 walk\u0119 w warunkach okupacji. Data ta sta\u0142a si\u0119 symbolicznym pocz\u0105tkiem Polskiego Pa\u0144stwa Podziemnego, kt\u00f3rego struktury wojskowe i cywilne funkcjonowa\u0142y przez kolejne lata wojny.<\/p>\n\n\n
S\u0142u\u017cba Zwyci\u0119stwu Polski zosta\u0142a nast\u0119pnie przekszta\u0142cona w Zwi\u0105zek Walki Zbrojnej. W lutym 1942 roku ZWZ sta\u0142 si\u0119 Armi\u0105 Krajow\u0105. Podziemne struktury wojskowe by\u0142y podporz\u0105dkowane w\u0142adzom Rzeczypospolitej na uchod\u017astwie i przygotowywa\u0142y kadry, prowadzi\u0142y wywiad, sabota\u017c oraz dzia\u0142ania zbrojne przeciw okupantowi.<\/p>\n\n\n
Fenomen polskiej konspiracji polega\u0142 na tym, \u017ce nie ogranicza\u0142a si\u0119 ona do podziemnej armii. Istnia\u0142y r\u00f3wnie\u017c cywilne struktury administracji, tajne nauczanie, s\u0105downictwo, dzia\u0142alno\u015b\u0107 informacyjna i pomocowa. Dzi\u0119ki temu zachowywano ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 instytucjonaln\u0105 pa\u0144stwa mimo niemieckiej i sowieckiej okupacji ziem polskich.<\/p>\n\n\n
Instytut Pami\u0119ci Narodowej przypomina, \u017ce Polskie Pa\u0144stwo Podziemne podlega\u0142o rz\u0105dowi RP na uchod\u017astwie. Obejmowa\u0142o struktury centralne, wojew\u00f3dzkie i powiatowe. Szczeg\u00f3lne znaczenie mia\u0142o tajne szkolnictwo, kt\u00f3re umo\u017cliwia\u0142o kontynuowanie nauki mimo ogranicze\u0144 i represji okupanta.<\/p>\n\n\n
W 1998 roku Sejm ustanowi\u0142 27 wrze\u015bnia Dniem Polskiego Pa\u0144stwa Podziemnego. Rocznica sta\u0142a si\u0119 okazj\u0105 do upami\u0119tnienia zar\u00f3wno \u017co\u0142nierzy konspiracji, jak i tysi\u0119cy cywil\u00f3w, kt\u00f3rzy tworzyli zaplecze administracyjne, edukacyjne i spo\u0142eczne.<\/p>\n\n\n
W 2026 roku przypada 87. rocznica powo\u0142ania S\u0142u\u017cby Zwyci\u0119stwu Polski. W wielu miastach organizowane s\u0105 uroczysto\u015bci patriotyczne. IPN zapowiedzia\u0142 mi\u0119dzy innymi obchody w Krakowie przed Grobem Nieznanego \u017bo\u0142nierza na placu Matejki. W programie przewidziano wojskow\u0105 asyst\u0119, z\u0142o\u017cenie kwiat\u00f3w i zapalenie zniczy.<\/p>\n\n\n
Historia Polskiego Pa\u0144stwa Podziemnego pokazuje, \u017ce walka o niepodleg\u0142o\u015b\u0107 mia\u0142a jednocze\u015bnie wymiar wojskowy, polityczny, edukacyjny i spo\u0142eczny. Struktury konspiracyjne pr\u00f3bowa\u0142y zachowa\u0107 podstawowe funkcje pa\u0144stwa w warunkach terroru i ca\u0142kowitego braku suwerenno\u015bci terytorialnej.<\/p>\n\n\n
Dzisiejsze obchody nie odnosz\u0105 si\u0119 wi\u0119c wy\u0142\u0105cznie do jednej organizacji wojskowej. Upami\u0119tniaj\u0105 ca\u0142y system konspiracyjnych instytucji i ludzi, kt\u00f3rzy podtrzymywali polsk\u0105 pa\u0144stwowo\u015b\u0107 oraz przygotowywali kraj do odzyskania wolno\u015bci.<\/p>\n\n\n
Podziemne pa\u0144stwo musia\u0142o dzia\u0142a\u0107 w warunkach sta\u0142ego zagro\u017cenia dekonspiracj\u0105. \u0141\u0105czno\u015b\u0107, przekazywanie dokument\u00f3w, tajne komplety i dzia\u0142alno\u015b\u0107 s\u0105d\u00f3w odbywa\u0142y si\u0119 pod presj\u0105 niemieckiego terroru. Za udzia\u0142 w konspiracji grozi\u0142o wi\u0119zienie, ob\u00f3z koncentracyjny lub \u015bmier\u0107, a mimo to struktury obejmowa\u0142y tysi\u0105ce ludzi wykonuj\u0105cych bardzo r\u00f3\u017cne zadania.<\/p>\n\n\n
Jednym z trwa\u0142ych symboli tego do\u015bwiadczenia sta\u0142a si\u0119 Kotwica Polski Walcz\u0105cej. Znak \u0142\u0105czy\u0142 liter\u0119 P z symbolem kotwicy i pojawia\u0142 si\u0119 na murach okupowanych miast jako manifestacja oporu. Dzi\u015b jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych znak\u00f3w polskiej konspiracji. Rocznica 27 wrze\u015bnia przypomina wi\u0119c zar\u00f3wno o strukturach instytucjonalnych, jak i o codziennej odwadze ludzi, kt\u00f3rzy utrzymywali ich funkcjonowanie.<\/p>\n\n\n
Pami\u0119\u0107 o Polskim Pa\u0144stwie Podziemnym ma r\u00f3wnie\u017c wymiar edukacyjny. To opowie\u015b\u0107 o organizowaniu instytucji w warunkach skrajnego zagro\u017cenia, ale te\u017c o odpowiedzialno\u015bci za wsp\u00f3lnot\u0119. Tajne nauczanie, pomoc spo\u0142eczna, s\u0105downictwo i administracja pokazuj\u0105, \u017ce op\u00f3r nie ogranicza\u0142 si\u0119 do dzia\u0142a\u0144 zbrojnych. Dzi\u0119ki temu rocznica mo\u017ce by\u0107 punktem wyj\u015bcia do rozmowy nie tylko o wojnie, lecz tak\u017ce o znaczeniu pa\u0144stwa, prawa i obywatelskiego zaanga\u017cowania. To r\u00f3wnie\u017c dobry moment, aby si\u0119gn\u0105\u0107 do lokalnych archiw\u00f3w i rodzinnych historii zwi\u0105zanych z konspiracj\u0105. W wielu miejscowo\u015bciach rocznica jest tak\u017ce okazj\u0105 do spotka\u0144 z kombatantami i historykami oraz sk\u0142adania kwiat\u00f3w.<\/p>\n\n\n
Polskie Pa\u0144stwo Podziemne mia\u0142o tak\u017ce w\u0142asne kana\u0142y informacyjne i pras\u0119 konspiracyjn\u0105. Druk oraz kolporta\u017c podziemnych wydawnictw by\u0142y wyj\u0105tkowo ryzykowne, ale pozwala\u0142y przekazywa\u0107 wiadomo\u015bci niezale\u017cne od propagandy okupanta. Dzi\u0119ki takim strukturom spo\u0142ecze\u0144stwo otrzymywa\u0142o informacje o sytuacji wojennej, represjach i dzia\u0142aniach w\u0142adz Rzeczypospolitej na uchod\u017astwie.<\/p>\n\n\n
Skala Polskiego Pa\u0144stwa Podziemnego pokazuje, \u017ce okupacyjna konspiracja nie by\u0142a wy\u0142\u0105cznie zbiorem odr\u0119bnych organizacji. Jej si\u0142\u0105 by\u0142o d\u0105\u017cenie do odtworzenia funkcji normalnego pa\u0144stwa w warunkach, w kt\u00f3rych oficjalne polskie instytucje na terenie kraju zosta\u0142y zniszczone lub podporz\u0105dkowane okupantom. Dlatego obok struktur wojskowych dzia\u0142a\u0142y s\u0105dy, administracja, o\u015bwiata, informacja i pomoc spo\u0142eczna. Dla wsp\u00f3\u0142czesnego odbiorcy w\u0142a\u015bnie ta wielowymiarowo\u015b\u0107 jest cz\u0119sto najwa\u017cniejszym kluczem do zrozumienia fenomenu podziemnego pa\u0144stwa.<\/p>\n\n\n
Rocznica 27 wrze\u015bnia jest tak\u017ce okazj\u0105 do przypominania lokalnych historii. W wielu miastach i mniejszych miejscowo\u015bciach funkcjonowa\u0142y plac\u00f3wki konspiracyjne, punkty kontaktowe, tajne komplety i sieci kolporta\u017cu. Cz\u0119sto uczestniczy\u0142y w nich ca\u0142e rodziny, a role kobiet, nauczycieli, harcerzy, kolejarzy czy pracownik\u00f3w poczty by\u0142y r\u00f3wnie wa\u017cne jak dzia\u0142ania \u017co\u0142nierzy. Odtwarzanie tych historii z archiw\u00f3w i rodzinnych dokument\u00f3w pozwala zobaczy\u0107, jak pa\u0144stwo podziemne dzia\u0142a\u0142o w praktyce, poza najbardziej znanymi wydarzeniami z Warszawy.<\/p>\n\n\n
Dla m\u0142odszych pokole\u0144 historia Polskiego Pa\u0144stwa Podziemnego mo\u017ce by\u0107 tak\u017ce lekcj\u0105 o znaczeniu instytucji i odpowiedzialno\u015bci obywatelskiej. Ludzie tworz\u0105cy konspiracj\u0119 dzia\u0142ali bez normalnych warunk\u00f3w prawnych, pod sta\u0142\u0105 gro\u017ab\u0105 represji, a jednak starali si\u0119 zachowa\u0107 zasady organizacji, podleg\u0142o\u015bci i s\u0142u\u017cby publicznej. Nie oznacza to, \u017ce podziemie by\u0142o wolne od spor\u00f3w czy b\u0142\u0119d\u00f3w. Jego do\u015bwiadczenie pozostaje jednak jednym z najbardziej niezwyk\u0142ych przyk\u0142ad\u00f3w pr\u00f3by utrzymania ci\u0105g\u0142o\u015bci pa\u0144stwa w warunkach okupacji.<\/p>\n\n\n
Instytut Pami\u0119ci Narodowej: https:\/\/www.krakow.ipn.gov.pl\/pl4\/aktualnosci\/247959,Uroczystosci-z-okazji-Dnia-Polskiego-Panstwa-Podziemnego-Krakow-27-wrzesnia-2026.html<\/p>\n\n\n
\u0179r\u00f3d\u0142o uzupe\u0142niaj\u0105ce: https:\/\/ipn.gov.pl\/pl\/historia-z-ipn\/112829,Dzien-Polskiego-Panstwa-Podziemnego-27-wrzesnia.html<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
27 wrze\u015bnia przypada Dzie\u0144 Polskiego Pa\u0144stwa Podziemnego. W 1939 roku w obl\u0119\u017conej Warszawie powo\u0142ano S\u0142u\u017cb\u0119 Zwyci\u0119stwu Polski, kt\u00f3ra sta\u0142a si\u0119 pocz\u0105tkiem rozbudowanych struktur konspiracyjnego pa\u0144stwa.<\/p>\n","protected":false},"author":9,"featured_media":12991,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[84],"tags":[],"class_list":["post-12992","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-felietony"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/strefawolnejprasy.pl\/swp-new\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12992","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/strefawolnejprasy.pl\/swp-new\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/strefawolnejprasy.pl\/swp-new\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/strefawolnejprasy.pl\/swp-new\/wp-json\/wp\/v2\/users\/9"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/strefawolnejprasy.pl\/swp-new\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=12992"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/strefawolnejprasy.pl\/swp-new\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12992\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":13004,"href":"https:\/\/strefawolnejprasy.pl\/swp-new\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12992\/revisions\/13004"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/strefawolnejprasy.pl\/swp-new\/wp-json\/wp\/v2\/media\/12991"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/strefawolnejprasy.pl\/swp-new\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=12992"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/strefawolnejprasy.pl\/swp-new\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=12992"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/strefawolnejprasy.pl\/swp-new\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=12992"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}