Wiadomości będą wysyłane raz w tygodniu, na koniec tygodnia. Adresy e-mail będą wykorzystywanie jedynie do mailingów w ramach Strefy Wolnej Prasy. Nie będą przedmiotem sprzedaży innym podmiotom.

Jesteś tutaj:
Home > Bezpieczeństwo > Wywiad Cywilny Polski Ludowej – rozmowa z dr. Witoldem Bagieńskim z Archiwum IPN

Wywiad Cywilny Polski Ludowej – rozmowa z dr. Witoldem Bagieńskim z Archiwum IPN

Panie Doktorze, uprzejmie dziękuję, że znalazł Pan czas na udzielenie wywiadu naszemu portalowi. Miałem okazję uczestniczyć w wieczorze autorskim Pana nowej dwutomowej książki „Wywiad Cywilny Polski Ludowej w latach 1945-1961”. Byłem pod dużym wrażeniem ogromnego zainteresowania i pełnej sali słuchaczy w IPN. W promocji, którą prowadził dr Władysław Bułhak, uczestniczyli wybitni eksperci, jak prof. dr hab. Andrzej Paczkowski oraz dr hab. Sławomir Cenckiewicz. Z sali padła cała masa pytań.

 

MP: Co było dla Pana najtrudniejsze przy pisaniu tego dwutomowego dzieła?

Dr WB: Moja publikacja o wywiadzie PRL to rozbudowana wersja rozprawy doktorskiej pod tym samym tytułem. Kiedy zaczynałem ją pisać miała być zupełnie inna i obejmować okres od 1954 do 1970 r. Wydawało mi się wówczas, że o latach czterdziestych nie da się napisać zbyt wiele, ponieważ dokumentacja archiwalna z tego okresu zachowała się w stanie szczątkowym. Kiedy rozpocząłem pisanie musiałem jednak uwzględnić opis tych pierwszych lat. Po jakimś czasie, z pewnym zaskoczeniem stwierdziłem, że tych najstarszych akt wcale nie jest tak mało jak początkowo sądziłem. Mimo braku wielu absolutnie podstawowych dokumentów, takich jak sprawozdania z działalności, plany pracy, protokoły z narad, czy teczki zagranicznych przedstawicielstw wywiadu, czyli rezydentur, byłem w stanie zrekonstruować wiele wydarzeń. Przypominało to nieco pracę archeologa – było żmudne i czasochłonne, ale po pewnym czasie zaczęło przynosić ciekawe efekty. Pewnym utrudnieniem było też to, że ze względu na moje obowiązki związane z pracą w archiwum IPN uczestniczyłem w innych projektach wydawniczych i niekiedy jedyny czas, którym dysponowałem był mój czas wolny, czyli wieczory, weekendy i urlopy. Niemniej jednak poszukiwanie informacji i dokumentów oraz praca nad źródłami to moje hobby, więc udawało mi się łączyć przyjemne z pożytecznym.

MP: Jaki wpływ na Pana książkę miało odtajnienie zbioru zastrzeżonego IPN?

Dr WB: Mimo że dokumentacja, która znajdowała się w byłym Zbiorze Zastrzeżonym IPN dotyczyła przede wszystkim dwóch ostatnich dekad PRL, znajdowały się w nim również dokumenty starsze. Kiedy pisałem moją książkę bardzo przydatne były dla mnie teczki osobowe funkcjonariuszy, które odtajniono w latach 2007-2008, a także pojedyncze sprawy operacyjne, które ujawniono po tej dacie. Prawdziwym przełomem była jednak nowelizacja ustawy o IPN z 2016 r. oznaczająca likwidację tego zbioru. Chociaż w tym czasie moja książka była już w zasadzie napisana, zdecydowałem się poczekać z jej publikacją, aby móc skorzystać z nowych archiwaliów. Na przełomie 2016 i 2017 r. Agencja Wywiadu odtajniła m.in. dużą kolekcję mikrofilmów, wśród których odnalazłem bardzo wiele spraw operacyjnych, których od dawna poszukiwałem. Po pewnym czasie zdjęto również klauzule z rozkazów personalnych, które również stanowiły dla mnie bardzo przydatne źródło wiedzy o przesunięciach kadrowych w jednostce. Dzięki uczestnictwu w pracach związanych z likwidacją byłego Zbioru Zastrzeżonego i wprowadzeniu odtajnionej dokumentacji do jawnego zasobu Archiwum IPN miałem niepowtarzalną szansę uzupełnić posiadaną wiedzę i dopracować niektóre fragmenty mojej książki. Dziś mam poczucie, że warto było poczekać, ponieważ dzięki temu mogłem wykorzystać właściwie całość dokumentacji jaka była dostępna.

MP: Jaka była rola służb rosyjskich w rozbijaniu środowisk polonijnych? Czy w jakimś kraju miało to szczególne nasilenie?

Dr WB: Służby sowieckie interesowały się przede wszystkim emigracją rosyjską oraz tzw. nacjonalistycznymi mniejszościami narodowymi, czyli przedstawicielami ukraińskiej, litewskiej, łotewskiej, czy też białoruskiej emigracji. Kwestie związane ze zwalczaniem naczelnych władz RP i polskiego uchodźstwa były domeną organów bezpieczeństwa Polski Ludowej. Analogicznie było z resztą w przypadku innych krajów bloku, jak choćby Czechosłowacji, Bułgarii, czy też Węgier. Pewne mechanizmy działania mające na celu dezintegrację tych środowisk były zbliżone do siebie. Oczywiście nie można całkowicie wykluczyć, że wśród polskiej diaspory na Zachodzie były osoby zwerbowane do współpracy przez wywiad lub kontrwywiad Związku Sowieckiego, jednak z powodu braku miarodajnych źródeł trudno powiedzieć coś więcej na ten temat. Natomiast o tym jak wywiad Polski Ludowej walczył z polskimi emigrantami napisałem w mojej książce. Ze względu na to, że było to wówczas jedno z najważniejszych, o ile nie najważniejsze zadanie, było co analizować.

MP: Czy wywiad PRL brał udział w odzyskiwaniu polskiego złota?

Dr WB: Trudno mówić o „odzyskiwaniu polskiego złota” w sytuacji kiedy dysponowały nim legalne polskie władze, a odebrały je władze uzurpatorskie, narzucone przez obcy kraj. Operacja ta była jednak dziełem wywiadu wojskowego Polski Ludowej, a nie wywiadu MBP. Nie byłaby ona możliwa, gdyby nie zdrada prominentnych oficerów Polskich Sił Zbrojnych Stanisława Tatara, Mariana Utnika i Stanisława Nowickiego. Pisali na ten temat m.in. Jerzy Poksiński i Sławomir Cenckiewicz. Z tego co wiem historia ta zostanie również przedstawiona przez prof. Andrzeja Paczkowskiego, który przygotowuje monografię na temat działalności obu wywiadów Polski Ludowej w latach czterdziestych. Myślę, że warto na nią czekać.

MP: Jak często zdarzało się, że daną sprawą zajmowały się różne wywiady, albo nawet różne wydziały w danej instytucji?

Dr WB: Koordynacja działań, nawet w obrębie jednej jednostki często bywała problemem. Teoretycznie odpowiadała za to dyrekcja, ale w praktyce nie zawsze to się udawało. Formalny podział zadań pomiędzy wywiadem cywilnym i wojskowym był jasno określony. Ujmując sprawę w bardzo dużym uproszczeniu pierwszy z nich był odpowiedzialny za prowadzenie wywiadu politycznego, neutralizowanie środowisk uznanych za wrogie wobec Polski Ludowej, ochronę placówek zagranicznych oraz zbieranie informacji na temat ekonomii, nauki i techniki. Drugi interesował się sprawami obronności, techniką wojskową, rozpoznaniem armii przeciwników i terenu ewentualnych działań wojennych. Obie służby poszukiwały swoich współpracowników w kraju i za granicą. Niekiedy w tych samych środowiskach. To czasem prowadziło do konfliktów lub wzajemnego wchodzenia sobie w drogę. Niemniej jednak obie służby działały na rzecz jednych władz państwowych i w systemie organów bezpieczeństwa państwa miały się uzupełniać a nie zwalczać. Niezależnie od wzajemnych sympatii i animozji pomiędzy ich pracownikami były one skazane na współistnienie oraz współdziałanie.

MP: Jaki był wpływ studiów w Moskwie na awanse w służbach PRL? Czy są znane jakieś spektakularnie szybkie kariery?

Dr WB: W całej historii wywiadu cywilnego PRL oficerowie tej jednostki wzięli udział jedynie w dwóch kursach w Związku Sowieckim. Pierwszy z nich odbył się w latach 1954-1955, drugi 1955-1956. Uczestniczyli w nich funkcjonariusze, którzy w większości wypadków byli spoza wywiadu, ale byli traktowani jako perspektywiczni. Liczono na to, że po odpowiednim przeszkoleniu będą w stanie wzmocnić kadrę departamentu. W kilku przypadkach rzeczywiście tak było. Dwóch z nich piastowało później stanowiska wicedyrektorów, kilku innych zostało naczelnikami. Z drugiej strony część zawiodła pokładane w nich nadzieje. Trudno jednak powiedzieć, czy nie było to po prostu wynikiem ich predyspozycji osobistych i osiągnięć w pracy operacyjnej, a nie zasługą sowieckich wykładowców.

MP: Jak postrzegano osoby pochodzenia żydowskiego w służbach PRL?

Dr WB: W pierwszych latach po wojnie funkcjonariusze pochodzenia żydowskiego byli bardzo liczną grupą pracowników wywiadu. Być może najliczniejszą w całym resorcie. Powodów tego stanu rzeczy było kilka. W moim przekonaniu najważniejszym z nich było to, że zdecydowana większość z nich była zaangażowana w działalność w ruchu komunistycznym już od międzywojnia. Wielu z nich należało do zachodnioeuropejskich partii komunistycznych, uczestniczyło w wojnie domowej w Hiszpanii, czy też komunistycznym ruchu oporu. Niektórzy wyjechali z Polski w tak młodym wieku, że język polski nie był ich pierwszym językiem. Znali jednak zasady pracy konspiracyjnej oraz realia życia na Zachodzie, co było bardzo ważne w pracy wywiadu. Na skutek kolejnych reorganizacji i czystek, w tym zwłaszcza tej, do której doszło na początku lat sześćdziesiątych, odeszli lub zostali zwolnieni ze służby. Jak można przypuszczać było to wynikiem nacisków ze strony sowieckiej, a zarazem rezultatem stopniowej zmiany profilu kadry wywiadowczej. Od drugiej połowy lat pięćdziesiątych w Departamencie I MSW główną rolę zaczęli odgrywać młodzi ludzie, absolwenci studiów wyższych, którzy byli dynamiczniejsi i mniej roszczeniowi niż starsza kadra. Podobnie było z resztą i w pozostałych jednostkach SB.

MP:  Jaką opinię miał polski wywiad PRL w krajach zachodnich?

Dr WB: Trudno odpowiedzieć na to pytanie, ponieważ wątki związane z działalnością wywiadu PRL pojawiają się w zachodnich publikacjach na temat „zimnej wojny” stosunkowo rzadko. Na ogół sprowadzają się do opisu pojedynczych wydarzeń lub krótkich wzmianek na temat osób. Refleksje o szerszym charakterze spotyka się stosunkowo rzadko. Wywiad PRL jest w nich traktowany jako jedna z organizacji podległych służbom sowieckim i działająca na ich rzecz. Za jedną z najbardziej znaczących informacji zawartych w anglosaskiej literaturze uważam ujawnienie przez cenionego brytyjskiego badacza Christophera Andrew, autora „autoryzowanej” historii brytyjskiego kontrwywiadu, że pod koniec lat pięćdziesiątych MI-5 udało się zdemaskować ponad 30 agentów wywiadu PRL. Część z nich przewerbowano i byli oni wykorzystywani w działaniach skierowanych m.in. przeciwko londyńskiej rezydenturze Departamentu I MSW. Według brytyjskiego historyka schyłek lat pięćdziesiątych był „prawdziwą klęską polskiej agentury. Komunistyczni agenci Warszawy ponieśli wówczas bezprecedensową porażkę, jakiej nie poniósł potem żaden z wywiadów bloku wschodniego”. Jak doszło do tych wydarzeń – nie wiadomo. Być może miały one związek z brytyjskim „kretem” w peerelowskim wywiadzie. Według dziennikarza Toma Bowera MI-6 udało się zwerbować wysokiego rangą oficera Departamentu I MSW. Miał on nosić pseudonim „Noddy” i mieć dostęp do ważnej i głęboko skrywanej wiedzy o działalności tej służby. Kto wie, być może za jakiś czas brytyjskie służby zdecydują się na odtajnienie dokumentów dotyczących tych niezmiernie ciekawych kwestii.

MP: Panie Doktorze, jeszcze raz bardzo serdecznie dziękuję za poświęcony czas i życzę dalszych sukcesów w kolejnych badaniach oraz wydawaniu kolejnych publikacji. Oczywiście zachęcamy naszych czytelników do zakupu Pana publikacji.

Dr WB: Dziękuję uprzejmie, pozdrawiam wszystkich czytelników Strefy Wolnej Prasy.

Wywiad przeprowadził Mariusz Paszko
Zdjęcie: Archiwum IPN – ipn.gov.pl

Mariusz Paszko
Redaktor Naczelny - wywiady, historia, gospodarka, wiedza, technologie.

Podobne

Leave a Reply

81 odpowiedzi na “Wywiad Cywilny Polski Ludowej – rozmowa z dr. Witoldem Bagieńskim z Archiwum IPN”

  1. В строительстве часто применяют щебень, что не удивительно. Щебень используется при создании бетона, при сооружении домов и зданий производственного назначения, а также применяется при строительстве дорог и железнодорожных путей, подробнее на сайте teletap.org

  2. С наступлением теплой погоды многие стремятся выехать за город, на дачу и отдохнуть от суеты большого города, подробнее на сайте sovet-sadovody.ru

  3. Многие хотят иметь белоснежную улыбку. Для этой цели используются керамические виниры на зубы, подробнее на сайте echudo.ru

  4. Многие компании и организации не хотят иметь собственный автопарк. Поэтому, им легче воспользоваться услугами аренды автомобилей с водителем. Подробнее читайте на сайте divolog.ru

  5. Многие люди желают оформить ООО. В Санкт-Петербурге такими услугами занимается компания «Бизнес эксперт», подробнее на сайте http://izjum.ru

  6. I love your blog.. very nice colors & theme. Did you make this website yourself or did you hire someone to do it for you? Plz respond as I’m looking to design my own blog and would like to know where u got this from. many thanks

  7. Simply desire to say your article is as amazing. The clearness in your post is
    simply nice and i could assume you’re an expert on this subject.
    Well with your permission let me to grab your RSS
    feed to keep up to date with forthcoming post. Thanks a million and please
    keep up the rewarding work.

  8. naturally like your web site however you need to test the spelling on several of your posts.
    A number of them are rife with spelling problems and I in finding it
    very troublesome to inform the truth then again I will definitely come again again.

  9. Superb blog! Do you have any helpful hints for aspiring writers?

    I’m hoping to start my own blog soon but I’m a little
    lost on everything. Would you suggest starting with a free platform like WordPress or
    go for a paid option? There are so many choices out there that I’m totally overwhelmed ..
    Any recommendations? Appreciate it!

  10. I simply want to tell you that I’m all new to weblog and actually savored this web page. Probably I’m likely to bookmark your site . You definitely have fantastic articles and reviews. Many thanks for revealing your web site.

  11. I truly wanted to write a brief note so as to say thanks to you for the stunning secrets you are sharing here. My extensive internet investigation has at the end of the day been paid with pleasant suggestions to share with my friends and family. I would repeat that we readers actually are unequivocally blessed to live in a very good network with many brilliant individuals with very helpful techniques. I feel somewhat grateful to have encountered your entire webpages and look forward to some more pleasurable minutes reading here. Thank you once more for everything.

  12. The the next time I just read a blog, I am hoping who’s doesnt disappoint me around that one. After all, It was my solution to read, but I just thought youd have some thing interesting to convey. All I hear is often a lot of whining about something that you could fix should you werent too busy seeking attention.

  13. I precisely wanted to thank you so much once again. I’m not certain what I might have used without the suggestions documented by you concerning such topic. This has been an absolute horrifying circumstance in my circumstances, however , looking at a well-written mode you processed that forced me to jump with gladness. Now i am thankful for the guidance and thus hope you are aware of a great job you happen to be undertaking instructing people by way of your web blog. I am sure you haven’t encountered any of us.

  14. After study some of the blog articles with your site now, and that i really appreciate your means of blogging. I bookmarked it to my bookmark web site list and will be checking back soon. Pls have a look at my web-site as well and figure out how you feel.

  15. Gday here, just became receptive to your post through Bing, and realized that it is genuinely informational. I’ll value in the event you keep up this informative article.

  16. Faytech North America is a touch screen Manufacturer of both monitors and pcs. They specialize in the design, development, manufacturing and marketing of Capacitive touch screen, Resistive touch screen, Industrial touch screen, IP65 touch screen, touchscreen monitors and integrated touchscreen PCs. Contact them at http://www.faytech.us, 121 Varick Street, New York, NY 10013, +1 646 205 3214

  17. It is actually mostly close to impossible to encounter well-advised men or women on this subject, nevertheless you look like you are familiar with which you’re talking about! Thanks A Lot

  18. You really make it seem really easy with your presentation but I find this topic to be really something that I think I might by no means understand. It sort of feels too complicated and extremely extensive for me. I am looking forward in your next publish, I¦ll try to get the cling of it!

  19. Сотрудники Университета Индианы обнаружили, что тучным пожилым людям тренировка памяти помогла меньше по сравнению с теми, кто имел нормальный вес, подробнее на сайте http://dom-lady.ru

  20. Больше всего россиян, склонных рисковать денежными накоплениями, живут в Москве, Подмосковье, Петербурге и Свердловской области, показало исследование, проведенное инвестиционным сервисом Yammi, имеющееся в распоряжении РИА Новости, подробнее на сайте hayastannews.com

  21. С курортов на западе и юго-востоке Франции эвакуируют туристов. Причиной стало наводнение, сильнейшее за последние десять лет – ему присвоен «оранжевый» уровень опасности, подробнее на сайте gturs.com

  22. Гипертония – это порок многих современных людей. Далеко не все ответственно относятся к гипертонической болезни, хотя её последствия не уступают онкологическим заболеваниям, подробнее на сайте ladysarafan.ru

  23. Салат «Белая береза» пользуется особой популярностью, так как блюдо имеет презентабельный вид, отличается особым вкусом и готовится из простых продуктов за короткое время, подробнее на сайте xozyaika.com

  24. Гарантийный срок хранения, определенный производителем, составляет от 5 до 10 лет, с учетом вида используемого полотна, подробнее на сайте blitz-remont.ru

  25. В давние времена кулебяку подавали к столу только по праздникам. Красивые пироги готовили с различными начинками, а тесто было невероятно тоненьким, поскольку таков главный принцип кулебяки, подробнее на сайте zonakulinara.ru

  26. Для того чтобы определиться с материалами для изготовления мебели и подходящей фурнитурой, необходимо понять для чего нужна мебель, подробнее на сайте montazhnik02.ru

  27. Пожелав добра адресату-женщине в ироничной форме, остроумные, в карман за словцом не лезущие друзья и родственники порадуют не только ее, но и тех, кто рядом, подробнее на сайте nalatty.com

  28. В строительстве часто применяют щебень, что не удивительно. Щебень используется при создании бетона, при сооружении домов и зданий производственного назначения, а также применяется при строительстве дорог и железнодорожных путей, подробнее на сайте teletap.org

  29. Hairstyles for Short Hair With Bangs and Layers, Have a peek at our selection of best short layered haircuts! These cute hairstyles. Make your bob unique with bangs, wispy layers and a sun-kissed balayage. https://www.beautiesstudio.com/hairstyles-for-short-hair-with-bangs-and-layers/ Want to create a celebrity hair look on a daily basis? Try these five easy hairstyles for short hair with bangs and layers to get a red carpet look. Beauties Studio, We generally take a gander at the most recent hairdos for you and add them to our site. Short haircuts that emerge among.

  30. Цвета, такие как синий и красный, не просто влияют на настроение, но могут управлять сосредоточенностью и творческим потенциалом человека, подробнее на сайте ladyup.ru

  31. Ухаживать за кожей лица крайне важно, чтобы не только выглядеть красиво, но, а также замедлить процесс ее старения, подробнее на сайте tvoi-noski.ru

  32. Great post. I was checking continuously this
    blog and I’m impressed! Extremely useful information specially the ultimate part 🙂 I handle such info a lot.
    I used to be looking for this particular info for a long time.
    Thank you and best of luck.

  33. I simply want to tell you that I am just very new to blogging and truly savored you’re page. Almost certainly I’m want to bookmark your blog . You absolutely come with very good article content. Regards for sharing your web-site.

  34. Выбрать хорошую косметику — тот еще квест. Нужно и с цветом попасть в цель, и для кожи продукты правильно подобрать, подробнее на сайте ladystory.ru

  35. Кухонные и ванные столешницы должны отличаться красивым дизайнерским исполнением, прочностью и долговечностью, подробнее на сайте akro-spb.ru

  36. Люди, которые утрачивают из-за травмы или болезни способность самостоятельно передвигаться сейчас могут не чувствовать себя неполноценным или испытывать какой-либо дискомфорт во время передвижения в различных местах, подробнее на сайте dumainfo.ru

  37. Сейчас девушки и женщины женские спортивные костюмы приобретают не только для того, чтобы носить в спортзалы, но так, же на природу, прогулку или в школу, подробнее на сайте womanmaniya.ru

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

W górę